Bóle menstruacyjne - jak skutecznie złagodzić ból podczas miesiączki?

Przyczyny bólów menstruacyjnych -zaburzenia hormonalne, endometrioza, PCOS

Jakie są przyczyny bolesnego miesiączkowania? Ból menstruacyjny podczas okresu jest dolegliwością towarzyszącą fizjologicznemu procesowi comiesięcznego krwawienia. Dolegliwości te pochodzą od macicy. Ból brzucha przed okresem nie jest nieprawidłowością fizjologiczną. Może on pojawić się 1-3 dni przed spodziewanym okresem i krwawieniem. Kiedy nasilają się bóle menstruacyjne? Najczęściej apogeum bólu pojawia się w pierwszym lub drugim dniu miesiączki i stopniowo słabnie. Ból brzucha podczas okresu pojawia się zazwyczaj w ciągu 24 godzin od rozpoczęcia krwawienia. 

Jakimi słowami kobiety opisują ból miesiączkowy? To najczęściej bolesne skurcze, które mogą promieniować w kierunku nóg lub części lędźwiowej kręgosłupa. Oczywiście to nie wszystko - dolegliwościom bólowym na chwilę przed okresem i na początku krwawienia towarzyszą inne symptomy jak biegunka lub zaparcia, bóle głowy oraz częsta potrzeba opróżniania pęcherza. Niestety problemy z miesiączką są dużo szersze i wykraczają poza nieprzyjemny ból.

Jakie są przyczyny bolesnych miesiączek? Za ból menstruacyjny (miesiączkowy) odpowiadają bolesne skurcze macicy. Jest to kwestia równowagi między produkowanymi prostaglandynami w macicy jak E2 i F2-alfa, które reguluje progesteron (przed krwawieniem jego poziom spada, co wiąże się ze zwiększoną produkcją wspomnianych związków odpowiedzialnych za ból). Większość kobiet w czasie miesiączki odczuwa bóle brzucha. O ile mają one nasilenie łagodne lub umiarkowane, najczęściej nie stanowią powodu do niepokoju. Jednak w przypadku bólu o dużym nasileniu wskazana jest diagnostyka bolesnych miesiączek.

Bóle menstruacyjne - rodzaje: pierwotne i wtórne bolesne miesiączkowanie

Zależnie od przyczyny bolesnych miesiączek wyróżniamy:

• pierwotny ból miesiączkowy - wiąże się z niewystępowaniem przyczyn organicznych w budowie narządów rodnych,
• wtórny ból miesiączkowy – towarzyszą mu zmiany organiczne m.in. w obrębie macicy i są to takie zmiany jak endometrioza i polipy endometrialne, mięśniaki, guzy miednicy mniejszej, PCOS (zespół policystycznych jajników) a także celiakia, IBS. 

Jak często występuje bolesne miesiączkowanie? Warto podkreślić fakt, że pierwotne przyczyny bolesnego miesiączkowania (tzw. dysmenorrhea) dotyczą znacznej ilości kobiet. Zależnie od dolegliwości bólowych silne bóle menstruacyjne występują u ok. 15% kobiet. Około 50% kobiet dokuczają umiarkowane ból brzucha podczas okresu. Pierwotne bolesne miesiączki najczęściej dotyczą nastolatek (kilka miesięcy od pierwszej miesiączki) i kobiet w okolicy 20. roku życia. Bolesne miesiączki wtórne występują natomiast częściej u kobiet po 30.

 Czym różni się ból menstruacyjny pierwotny od wtórnego?

Pierwotne bóle menstruacyjne mają charakter skurczowy w obrębie podbrzusza zazwyczaj o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu. Bolesne miesiączki wtórne są natomiast niekiedy opisywane, jako trudne do zniesienia. Silne bóle menstruacyjne związane z przyczyną organiczną mają charakter tępy, rozlany, ciągły i pulsujący. Dodatkowo wiele kobiet może odczuwać ból podbrzusza w czasie od owulacji do miesiączki, co może wiązać się ze skurczami jajowodów, a także procesem pęknięcia pęcherzyka jajnikowego.

Warto jednak zadać pytanie - jak złagodzić bóle miesiączkowe pierwotne i wtórne? Każda kobieta ma swoje sposoby na ból miesiączkowy. Najczęściej są to dostępne bez recepty leki na ból menstruacyjny.

Jak złagodzić objawy bolesnego miesiączkowania? Leczenie bólu menstruacyjnego

Jak wygląda skuteczne leczenie bolesnego miesiączkowania? W terapii bólu menstruacyjnego podstawą są leki bez recepty. Są to środki przeciwbólowe oparte na substancjach czynnych jak paracetamol, metamizol oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ): ibuprofen, naproksen, deksketoprofen lub ketoprofen. Ważne jest jednak to, że nie należy mieszać różnych leków NLPZ w jednym czasie - może to nasilić skutki uboczne tej grupy leków nie mając znaczenia dla skuteczności terapeutycznej. Jedyne połączenie stosowane w niektórych lekach na ból to paracetamol i ibuprofen w proporcji 500 + 200 mg.

Jak dodatkowo leczyć bolesne miesiączki? Wspomagająco w łagodzeniu bólu miesiączkowego stosowane są leki spazmolityczne (rozkurczające), które działają na mięśnie gładkie układu rozrodczego i pokarmowego. Wśród leki rozkurczowe na ból brzucha związany z menstruacją to:

• butylobromek hioscyny,
• drotaweryna. 

Jedna z substancji przeciwbólowych wykazuje się również słabym działaniem rozkurczającym - jest to metamizol sodowy. Jest to ciekawy składnik dostępny w postaci tabletek i saszetek. Oprócz tego metamizol dostępny jest również w połączeniu z drotaweryną i kofeiną pod nazwą Vemonis Intense oraz Vemonis Ultra.

Warto także podkreślić, że w leczeniu pierwotnych bólów menstruacyjnych oraz bólów wtórnych nie należy stosować salicylanów, tj. kwas acetylosalicylowy i jego pochodne. Mogą one nasilić krwawienie miesiączkowe i je wydłużyć.

Jak można sobie dodatkowo pomóc w przypadku bolesnego miesiączkowania? Pomocne są domowe metody, które można z powodzeniem stosować razem z typowymi środkami pierwszego rzutu w bolesnej miesiączce.

W przypadku bólów menstruacyjnych związanych z zaburzeniami hormonalnymi, lekarz może zlecić preparaty na receptę, które pomogą wyrównać poziom hormonów i złagodzić odczuwane przez kobietę dolegliwości.

Domowe sposoby na bolesne miesiączki - suplementacja i ćwiczenia na bóle menstruacyjne

W ramach domowych metod na łagodzenie bolesnych miesiączek warto sięgnąć po leczniczą i łagodzącą ból moc ciepła. Są to przede wszystkim ciepłe okłady, poduszka elektryczna, żelowe kompresy ciepło-zimno. Jak ciepło łagodzi ból menstruacyjny? Może rozluźnić mięsień, jakim jest macica. Na podobnej zasadzie działa również ciepła kąpiel z dodatkiem soli mineralnych.

 Co jeszcze pomaga na bóle miesiączkowe? Jest to aktywność fizyczna o odpowiednim nasileniu, czyli bardzo łagodny trening lub gimnastyka. Warto oprócz tego sięgnąć po ćwiczenia na bóle menstruacyjne. Jakie ćwiczenia na bóle menstruacyjne są szczególnie rekomendowane? Są to ćwiczenia relaksacyjne opierające się na technikach oddechowych. Dodatkowo warto sięgnąć po tzw. asany z jogi. Chodzi o konkretne ćwiczebne pozycje, jakie zajmuje kobieta w trakcie uprawiania jogi. Spora część z pozycji (asan) opiera się na rozluźnieniu miednicy i jej narządów. Joga zatem podpowiada, co na bóle menstruacyjne - jak leżeć, aby nie bolało lub bolało mniej.

 Znaczenie mają również pomniejsze aktywności jak np.:

• akupresura - uciskanie zagłębień na stopach, które powiązane są z narządami miednicy,
• delikatny masaż podbrzusza z dodatkiem olejku eterycznego np. lawendowego zgodnie z ruchem wskazówek zegara,
• warto przyjąć pozycję leżącą na plecach z rozluźnionymi lub lekko zgiętymi nogami (warto unikać leżenia na brzuchu),
  porządne posiłki, wartościowe jedzenie i przemyślana dieta na ciężki czas z pominięciem produktów zawierających kwas arachidonowy, np. wątróbka wieprzowa, żółtka jaj,
• witaminy i minerały - istotne znaczenie mają witaminy z grupy B (B1 i B3 po 100 mg dwa razy dziennie), magnez, wapń, cynk, witamina E,
• kwasy omega-3 i omega-6 posiadają potencjał przeciwzapalny, stanowią dodatkowo substraty do produkcji prostaglandyn rozkurczowych. 

Osobnym i ważnym aspektem są zioła na bóle menstruacyjne. Istotne znaczenie mają liście maliny właściwej, które zawierają składnik jakim jest fragryna (rozluźnia macicę, ogranicza ból, pomaga w nadmiernym krwawieniu miesiączkowym). Inna możliwość to kalina koralowa, rumianek (działanie spazmolityczne), mięta, imbir lekarski (posiada właściwości przeciwzapalne, może hamować produkcję prostaglandyn). Rzadziej wspominanym surowcem na bóle miesiączkowe jest ekstrakt z kory sosny nadmorskiej (do stosowania 2 razy dziennie po 100 mg ekstraktu). 

Jak łagodzić silny ból menstruacyjny, gdy leki bez recepty nie wystarczą?

Silny ból miesiączkowy zarówno przed menstruacją, jak i w jej trakcie powinien skłonić kobietę do konsultacji ginekologicznej, szczególnie gdy zmienił on swoje nasilenie, rodzaj (ze skurczowego na tępy i rozlany) jak i długość trwania. Przyczynami tego stanu są wymienione nieco wcześniej zmiany związane z endometriozą, mięśniakami i polipami. Oprócz tego wymienia się również zwężenie kanału szyjki macicy.

Inne przyczyny silnych bólów miesiączkowych to zaburzenia równowagi hormonalnej związane m.in. z zespołem napięcia przedmiesiączkowego. Jednym ze środków, które mogą pomóc złagodzić ból miesiączkowy jest niepokalanek mnisi. Nie działa on od razu, ale w efekcie regularnego stosowania przez okres kilku tygodni, ogranicza produkcję prolaktyny. Ta z kolei zwiększa produkcję progesteronu chroniącego przed probólowymi prostaglandynami produkowanymi w macicy. 

Niekiedy w przypadku bólu miesiączkowego, który jest nie do zniesienia, wiele kobiet sięga po mocniejszy lek przeciwbólowy jak ketoprofen (dawka 100 mg dostępna na receptę). Z przepisu lekarza stosuje się także dwie inne substancje jak kwas mefenamowy (zwykle 3 razy dziennie po 500 mg) lub nimesulid (2 razy dziennie po 100 mg). Oba te leki działają przeciwbólowo i przeciwzapalnie.  Czasami lekarz rekomenduje też terapię hormonalną.

Ból menstruacyjny to zmora wielu kobiet. Dobrze wiedzieć jak skutecznie sobie z nim poradzić i w jakie leki wyposażyć domową apteczkę. W tym szczególnym czasie kobieta powinna pomyśleć o sobie i spróbować się zrelaksować, zwolnić tempo. Stres i pośpiech dnia codziennego sprawiają, że jeszcze trudniej przetrwać te ciężkie dni w miesiącu. Panowie nie powinni zapominać o wsparciu swoich partnerek w tym czasie i większej tolerancji na ich nerwowe zachowanie.

FAQ - pytania od pacjentów: Silne bóle miesiączkowe (dysmenorrhoea) - jak łagodzić bóle menstruacyjne, zespół bolesnego miesiączkowania (ZBM), zaburzenia cyklu miesiączkowego, kiedy menstruacyjne bóle brzucha wymagają konsultacji z lekarzem?

Odkąd pamiętam mam bardzo uciążliwe bóle menstruacyjne. Czy powinnam zgłosić się do lekarza?

W przypadku bolesnego miesiączkowania czasami niezbędna jest konsultacja z lekarzem. Jeśli bóle menstruacyjne występują w dużym nasileniu i znacząco ograniczają codzienne aktywności, z pewnością warto udać się do lekarza. Spróbuje on ustalić przyczynę dolegliwości menstruacyjnych (np. wtórne przyczyny bólu). Diagnostyka ginekologiczna może być potrzebna również wtedy, gdy:

• leczenie bólu miesiączkowego nie przynosi oczekiwanej poprawy lub łagodzi ból jedynie na krótko,
• występuje bolesne miesiączkowanie, podczas gdy poprzednie cykle były niemalże bezobjawowe,
• dodatkowo występują: ból podczas współżycia, bolesne oddawanie moczu podczas miesiączki, wymioty, gorączka oraz inne niepokojące objawy,
• ból miesiączkowy zdaje się być coraz silniejszy podczas każdego kolejnego cyklu.

Jakiekolwiek zaburzenia cyklu miesiączkowego, czy to w zakresie jego regularności, długości czy nasilenia krwawienia, zawsze wymagają konsultacji lekarskiej. Odpowiednia diagnostyka bolesnych miesiączek umożliwia znalezienie ich źródła, a to z kolei daje szansę na skuteczne leczenie zespołu bolesnego miesiączkowania.

Czy to normalne, że oprócz bólu brzucha podczas menstruacji czuję nudności?

Tak, u części kobiet z zespołem bolesnego miesiączkowania oprócz bolesnych skurczów macicy występują też nudności, a czasem nawet wymioty. Inne, dość często pojawiające się dolegliwości to również bóle pleców w odcinku lędźwiowym. Oprócz bólu menstruacyjnego kobieta często doświadcza osłabienia, spadku energii i motywacji.

Czy to prawda, że u kobiet które mają PMS ból miesiączkowy jest znacznie silniejszy?

Temat ten jest dość złożony. Oba stany związane są z wahaniami poziomu hormonów. Zaburzenia równowagi hormonalnej na każdą kobietę wpływają inaczej. Co więcej, każda pacjentka inaczej reaguje na sam ból, a istotnym czynnikiem, który na to oddziałuje, jest psychika. Kobiety, u których występuje zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS) o dużym nasileniu, mogą odczuwać silne bóle menstruacyjne, ale nie jest to regułą. Jest grupa kobiet, które zauważają łagodne objawy PMS i jednocześnie silne bóle miesiączkowe.

Tak wygląda ta kwestia, jeśli chodzi o pierwotny zespół bolesnego miesiączkowania. Natomiast w przypadku bólów menstruacyjnych wtórnych, przyczyna dolegliwości (np. zaburzenia czynnościowe narządu rodnego) może powodować, że zarówno objawy PMS, jak i ból menstruacyjny będą bardziej dokuczliwe dla pacjentki.

Który lek na skurczowe bóle menstruacyjne jest lepszy - drotaweryna, paracetamol czy ibuprofen?

Jak leczyć bolesne miesiączki? W terapii bolesnych miesiączek preferowane są leki przeciwbólowe należące do grupy NLPZ, w szczególności ibuprofen. Są one skuteczne u większości pacjentek, które zgłaszają się do lekarza lub farmaceuty z powodu bólów menstruacyjnych. Jeśli lek z grupy NLPZ jest przeciwwskazany, może sięgnąć po paracetamol. Wspomagająco można stosować też drotawerynę, która działa rozkurczowo.

Warto dodać, że leczenie zespołu bolesnego miesiączkowania dobrze jest rozpocząć jak najszybciej po wystąpieniu pierwszych dolegliwości.

Czy polopiryna na ból miesiączkowy to dobry wybór?

Raczej nie, polopiryna zawiera kwas acetylosalicylowy. Może on nasilać krwawienie miesiączkowe. Choć więc zniesie ból, efektem ubocznym może być dłuższe i/lub bardziej obfite krwawienie. Leki przeciwbólowe, które są zalecane przy pierwotnych bólach menstruacyjnych to przede wszystkim ibuprofen, deksketoprofen, naproksen czy też kwas mefenamowy.