Ból ucha u dziecka i osoby dorosłej - przyczyny, leczenie, domowe sposoby

Ból ucha - charakterystyka

Ból ucha jest nieprzyjemnym doświadczeniem, które może pojawić się w każdym wieku. Najczęściej występuje nagle i ma z reguły dość duże nasilenie. Może być odczuwane jako pulsujący, rozpierający lub kłujący ból ucha. Niektórzy pacjenci skarżą się też na swędzenie i pieczenie. Często dochodzi do zaburzenia słuchu oraz pojawienia się szumów usznych. Zauważalny może być obrzęk i zaczerwienienie ucha. Przy ostrym zapaleniu ucha środkowego, które jest najczęstszą przyczyną bólu ucha u dziecka, zazwyczaj występują też osłabienie, gorączka, rozdrażnienie i wymioty. Na zapalenie ucha u małych dzieci, poniżej 2. roku życia, może wskazywać pocieranie uszka, spadek apetytu, zwiększona płaczliwość, a często również biegunka.

Ból gardła i ucha często jest oznaką infekcji. Zwykle, zapalenie ucha środkowego rozwija się z infekcji górnych dróg oddechowych. Wirusy z nosa i nosogardzieli przemieszczają się trąbką słuchową w kierunku jamy bębenkowej. Wywołują stan zapalny tkanek i tworzą korzystne warunki do namnażania się bakterii. Większość przypadków zapalenia ucha środkowego to infekcje mieszane: wirusowo-bakteryjne.

Ból ucha - ICD10, czyli Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych, ma przypisany dla niego numer H92.0

Przy zapaleniu ucha środkowego u dziecka najczęściej pojawia się intensywny ból, uczucie zatkania ucha oraz pogorszenie słuchu. Dla małych dzieci charakterystyczne jest częste dotykanie ucha lub pociąganie ucha. Jeśli dojdzie do perforacji błony bębenkowej pojawia się wyciek wydzieliny z ucha, a sam ból dość nagle się zmniejsza.

Przyczyny bólu ucha u dzieci 

Ból uszu może mieć wiele przyczyn. Oto wybrane z nich:

• ostre zapalenie ucha środkowego - najczęstsza przyczyna dolegliwości bólowych u dziecka. Rozwija się u większości maluchów do 3. roku życia, przy czym najwięcej zachorowań ma miejsce między 6. a 12. miesiącem życia. Pojawia się pulsujący ból ucha nasilający się w nocy i mogący promieniować za ucho. Występuje najczęściej w okresie zimowym,
• ostre zapalenie ucha zewnętrznego - dotyczy głównie starszych dzieci i osób dorosłych. Szczyt zachorowań przypada na lato. Pacjenci odczuwają silny ból ucha, upośledzenie słuchu, czasem stwierdza się obecność wycieku. Chorzy często skarżą się też na ból ucha przy dotyku, szczególnie przy pociąganiu za płatek małżowiny usznej,
• nagromadzenie woskowiny w przewodzie słuchowym - ból uszu nie jest tak silny, ale mogą wystąpić problemy z wyraźnym słyszeniem dźwięków, szumy uszne, a także uczucie pełności w uchu,
• grzybicze zapalenie ucha - ból uszu w tym przypadku nie jest typowym objawem infekcji. Charakterystyczny jest natomiast świąd ucha,
• urazy w obrębie przewodu słuchowego - może to być przypadkowe uszkodzenie błony bębenkowej podczas oczyszczania ucha przy pomocy patyczka higienicznego, a także odmrożenie lub oparzenie ucha,
• obecność ciała obcego w uchu - jest to przyczyna bólu ucha, która najczęściej dotyczy dzieci,
• różnica ciśnień między środowiskiem zewnętrznym a uchem środkowym również może powodować ból ucha w środku.

Ból uszu może mieć też przyczyny pozauszne, czyli niezwiązane bezpośrednio z samym uchem. Istnieją bowiem połączenia nerwowe między uszami a innymi narządami. Ból ucha może więc pojawić się przy stanach zapalnych zębów, zapaleniu gardła, zapaleniu migdałków, a także stanach zwyrodnieniowych kręgosłupa. Ból uszu wywołany czynnikiem pozausznym najczęściej rozwija się stopniowo i ma mniejsze nasilenie.

Ból ucha - COVID jest infekcją wirusową, która obecnie wiąże się z wystąpieniem dolegliwości przypominających chorobę przeziębieniową. Może zdarzyć się, że wirusy z części nosowo-gardłowej przedostaną się do ucha i wywołają w nim stan zapalny, skutkujący bólem uszu. Bez wykonania odpowiedniego testu diagnostycznego trudno jednak może być prawidłowo odróżnić COVID od zwykłego przeziębienia.

Ból ucha u dziecka - z gorączką czy bez gorączki?

Obecność dodatkowych objawów, takich jak np. gorączka, może pomóc w znalezieniu przyczyny odczuwanych przez dziecko dolegliwości. W przypadku bólu ucha z gorączką, źródłem dolegliwości bólowych może być:

• zapalenie ucha środkowego,
• zapalenie ucha wewnętrznego,
• zapalenie wyrostka sutkowatego,
• półpasiec uszny.

Ból ucha u dziecka bez gorączki może natomiast świadczyć o:

• utknięciu ciała obcego w kanale słuchowym,
• nagromadzeniu dużej ilości woskowiny w uchu,
• zapaleniu przewodu słuchowego zewnętrznego,
• podrażnieniu, urazie w obrębie przewodu słuchowego,
• wysiękowym zapaleniu ucha środkowego.

Sama obecność gorączki nie powinna być stuprocentowym wyznacznikiem danej choroby. Nawet przy powszechnie występującym zapaleniu ucha środkowego, gorączka może wystąpić, lecz nie musi. Podobnie przy zapaleniu ucha zewnętrznego. Zawsze trzeba wziąć pod uwagę wszystkie pojawiające się dolegliwości oraz ogólny stan zdrowia dziecka.

Leczenie bólu ucha u dzieci

Co jest najlepsze na ból ucha u dziecka? Leczenie bólu ucha zależy od jego przyczyny. W przypadku najmłodszych, ból ucha najczęściej wynika z ostrego zapalenia ucha środkowego. Dolegliwości bólowe ustępują samoistnie w ciągu 24-48 godzin. U większości dzieci wystarczy podanie leku przeciwbólowego i przeciwgorączkowego, który złagodzi odczuwany ból. W pierwszej kolejności zalecany jest ibuprofen (np. Ibum lub Nurofen w zawiesinie). Jeśli ibuprofen jest przeciwwskazany, można sięgnąć po paracetamol (np. Pedicetamol lub Apap Forte w zawiesinie). Czasami, lekarz może zadecydować o włączeniu do leczenia antybiotyku.

Jeśli ból ucha i inne dolegliwości wynikają z nagromadzenia w przewodzie słuchowym woskowiny, można zastosować preparat do higieny uszu. Dla dzieci bezpieczny jest spray Vaxol, Voskolix lub krople Cerumex. Jak dotąd nie wykazano, aby któryś składnik tego typu środków był bardziej skuteczny od innych. Preparaty do higieny uszu zaleca się najczęściej stosować u dzieci powyżej 1. roku życia. U młodszych, rekomendowana jest wcześniejsza konsultacja z lekarzem.

Ból ucha przy przełykaniu często pojawia się przy zapaleniu ucha zewnętrznego. W tym przypadku ulgę w bólu przyniesie lek przeciwzapalny na bazie np. ibuprofenu (np. Ibupar). O tym, jak dobrać odpowiedni preparat pisaliśmy w artykule: Czym kierować się wybierając lek przeciwbólowy?

Ból ucha u małych dzieci - kiedy zgłosić się do lekarza?

Ból ucha u dziecka poniżej 6. miesiąca życia, a także u starszego dziecka, u którego jednocześnie występuje gorączka, wymioty lub wyciek ropnej wydzieliny z ucha, zawsze wymaga wizyty u lekarza. Przewlekłe lub nawracające objawy bólu ucha również wymagają przeprowadzenia odpowiedniej diagnostyki.

O czym świadczy nawracający ból ucha u dziecka? Nawracające nieprzyjemne dolegliwości bólowe zawsze wymagają konsultacji z lekarzem i poszukania przyczyny tego stanu. Może być nią:

• wada anatomiczna w obrębie ucha,
• nieleczone zapalenie ucha środkowego lub nieprawidłowo leczone zapalenie (np. zbyt wczesne przerwanie antybiotykoterapii lub przyjmowanie antybiotyku w zbyt małej dawce),
• choroba alergiczna,
• nawracające infekcje układu oddechowego,
• refluks żołądkowo-przełykowy.

Nawracający bólu ucha u dziecka może też wynikać z narażenia malucha na częsty kontakt z dymem papierosowym.

Domowe sposoby na ból ucha u dzieci 

Co na ból ucha u dziecka - domowe sposoby przez część osób wykorzystywane są w pierwszej kolejności do łagodzenia odczuwanych dolegliwości. Jakie domowe sposoby na ból ucha u dzieci warto zastosować? Można wykorzystać olejek kamforowy do wcierania w okolicę ucha lub użycia w formie okładów. Nie wprowadzajmy jednak olejku kamforowego do przewodu słuchowego. Olejek może być stosowany u dzieci powyżej 6. roku życia.  Amol na ból ucha może być aplikowany w ten sam sposób. Niektórzy polecają nasączanie wacika amolem i umieszczanie go w przewodzie słuchowym. Nigdy jednak tego nie róbmy, aby nie wywołać podrażnienia i nie uszkodzić elementów znajdujących się w uchu.

Woda utleniona na ból ucha? Podobnie jak wymieniony wyżej amol i olejek kamforowy, woda utleniona na powinna być wkraplana bezpośrednio do ucha przy odczuwaniu bólu i innych oznak infekcji. Niektórzy wykorzystują wodę utlenioną do oczyszczania ucha z nagromadzonej woskowiny. Nie ma jednak podstaw do tego aby sądzić, że woda utleniona skuteczniej oczyści uszy od zwykłej wody destylowanej lub preparatu do higieny ucha. Produkty te są jednak bezpieczniejsze, a ryzyko podrażnienia przewodu słuchowego po ich zastosowaniu minimalne. W przypadku wody utlenionej, może dojść do podrażnienia skóry.

Ból ucha u dziecka - domowe sposoby to również ciepłe okłady przykładane do skóry wokół ucha. Rozgrzane tkanki są lepiej ukrwione, co może powodować szybsze ustąpienie stanu zapalnego. Jeśli ból ucha wynika z różnicy ciśnień, można sięgnąć po gumę do żucia. Dodatkowo warto mieć na uwadze, aby ograniczyć narażenie dziecka na kontakt z dymem papierosowym.

Ból ucha ma wiele przyczyn. Najczęściej jest nagły i ostry, choć u niektórych pacjentów rozwija się nawracający, przewlekły ból ucha, który może zaburzać jakość życia. Dostępne są skuteczne leki na ból ucha, które złagodzą odczuwane dolegliwości i poprawią komfort chorego. Jeśli ból ucha trwa dłużej niż kilka dni, dotyczy małych dzieci lub towarzyszą mu inne niepokojące objawy, należy zgłosić się do lekarza.