Alergia na kurz i roztocza – objawy i metody leczenia

Czy kurz może być alergenem? Czym są roztocza kurzu domowego?

Alergia na roztocza i kurz jest w zasadzie jednoznacznym określeniem, uznana została za jedną z najczęściej występujących alergii wziewnych. Kurz, jako mieszanina pyłów, drobinek piasku, sierści zwierząt, itp. jest także źródłem jaj owadów, grzybów, bakterii i innych mikroorganizmów, które mogą wywoływać reakcję nadwrażliwości układu odpornościowego. Jednym z najbardziej alergizujących organizmów, których środowiskiem bytowania jest właśnie kurz, są roztocza kurzu domowego. Mimo wielu gatunków roztoczy najczęściej odczyny alergiczne wywołują 2 z nich, tj. Dermatophagoides pteronyssinus i Dermatophagoides farinae.

Te mikroskopijne pajęczaki, niewidoczne gołym okiem, żywią się głównie złuszczonym ludzkim naskórkiem. Dlatego najliczniej występują w miejscach gdzie pożywienia jest najwięcej, czyli blisko ludzi w ich domach, a dokładniej w pościelach, dywanach czy materacach. Co ciekawe naskórek złuszczony w ciągu jednego dnia, tj. około 1,5 g wystarczy do wyżywienia wielu tysięcy roztoczy nawet przez 3 miesiące.

Jak wynika z badań nie tylko roztocza kurzu są źródłem silnych alergenów, ale przede wszystkim ich odchody. 2 najbardziej istotne alergeny roztoczy to Der p. 1 i Der f. 1. Uważa się, że 75% wszystkich przeciwciał IgE u człowieka jest wytwarzanych pod wpływem pierwszego z nich. Wywołuje on silną reakcję alergiczną, ponieważ wykazuje dużą aktywność proteolityczną, tj. osłabia błony komórek układu oddechowego i ułatwia penetrację alergenów do wnętrza komórek.

Kiedy i gdzie występuje uczulenie na kurz i roztocza?

Jak łatwo się domyślić objawy związane z alergią na roztocza będą najbardziej nasilone w zakurzonych, zamkniętych pomieszczeniach oraz podczas sprzątania. Liczniej roztocza występują w materacach, poduszkach i w pościeli, gdzie mają łatwy dostęp do pożywienia, niż na dywanach czy podłodze. Idealne warunki bytowania dla roztoczy kurzu to ciepłe i wilgotne środowisko (wilgotność powietrza na poziomie 75-80% i temperatura ok. 25°C). Objawy uczulenia na roztocza mogą utrzymywać się cały rok, ale najbardziej nasilone są jesienią i zimą. Ma to związek z uruchomieniem sezonu grzewczego i ograniczeniem wietrzenia pomieszczeń.

Co więcej, ilość roztoczy maleje nie tylko wraz ze spadkiem temperatury i wilgotności, ale wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza, dotyczy to miejsc położonych powyżej 700 m n.p.m. Znając optymalne warunki bytowania roztoczy można podejmować działania, które umożliwią ograniczenie ich ilości w domach i mieszkaniach.

Jakie są najczęstsze objawy alergii na roztocza kurzu domowego?

Jak wspomniano wcześniej białka alergizujące pochodzące od roztoczy kurzu i ich odchodów atakują w pierwszej kolejności komórki nabłonka dróg oddechowych. Stąd też u osób uczulonych najczęściej rozwija się stan zapalny właśnie ze strony układu oddechowego. Alergeny roztoczy kurzu domowego mogą wywołać również alergiczne zapalenie spojówek, czy znacznie rzadziej alergiczne zmiany skórne.

Uczulenie na roztocza – główne objawy alergii najbardziej charakterystyczne dla:

• alergicznego nieżytu nosa (nawet 50% przypadków): napadowe kichanie dokuczające szczególnie podczas sprzątania, czy ścielenia łóżka, wodnisty katar, swędzenie nosa, obrzęk śluzówki i osłabiony węch,
• alergicznego zapalenia spojówek: zaczerwienienie oczu, podrażnienie i łzawienie oczu,
• reakcji skórnych: pokrzywka, świąd skóry, grudki, pęcherzyki, zaczerwienienia w przypadku wystąpienia atopowego zapalenia skóry, które niekiedy błędnie traktowane jest jako ugryzienia roztoczy

Alergia na kurz i roztocza jeśli nie jest leczona pogłębia się i może prowadzić do rozwoju astmy oskrzelowej. Szacuje się, że nawet 80% osób z astmą alergiczną wykazuje dodatnie testy skórne na roztocza kurzu domowego. Choroba ta wymaga wielokrotnie hospitalizacji i powoduje znaczne pogorszenie jakości życia. Pierwszymi objawami z nią związanymi są świszczący oddech i napady duszności. W tym wypadku wdraża się nie tylko leki przeciwalergiczne, ale również odczulanie i wziewne leki na astmę, tj. sterydy i środki rozszerzające drogi oddechowe. Trwające cały rok objawy alergiczne znacznie obniżają komfort życia. Katar, zatkany nos, bóle głowy, czy swędzące zmiany skórne mogą negatywnie wpływać nie tylko na samopoczucie, ale również wyniki w nauce, ogólne funkcjonowanie w ciągu dnia, jak i powodować zaburzenia snu.

Jak radzić sobie z alergią na roztocze kurzu domowego?

Farmakoterapia to jedno, ale bardzo ważne jest ograniczenie ekspozycji na alergeny i możliwe zniwelowanie ich stężenia w środowisku, w którym przebywa osoba uczulona. Jest to trudne, tym bardziej, że szacuje się, że ponad 5% populacji generalnej to osoby z alergią na roztocza. Wśród dzieci te parametry są jeszcze wyższe.

Aby dobrze zdiagnozować rodzaj alergii, w pierwszej kolejności lekarz zbiera dokładny wywiad od pacjenta. Warto również wykonać testy alergiczne. Zwykle są to testy z krwi i skórne, ale w szczególnych przypadkach pod kontrolą lekarza wykonuje się również testy prowokacyjne. Warto wspomnieć, że u niektórych osób mamy do czynienia również z alergią krzyżową. Stosunkowo częstym przypadkiem alergii krzyżowej na roztocza jest pojawienie się objawów po zjedzeniu owoców morza. Kwestia diagnostyki alergii nie jest łatwa, więc w wielu przypadkach nieocenione jest doświadczenie lekarza i jego wiedza. Ma to znaczenie szczególnie u dzieci, ponieważ niektórych testów nie wykonuje się u maluchów do 5. roku życia. Ich układ immunologiczny dopiero się kształtuje, przez co wyniki wielu testów mogą być zaburzone.

Jeśli chodzi o farmaceutyki to alergia na kurz i roztocza  leczona jest dostępnymi na rynku lekami przeciwhistaminowymi. Zwykle lekarz dobiera leczenie i wystawia receptę na konkretne leki w zależności od wieku pacjenta i stopnia nasilenia objawów. Stosuje się również miejscowe preparaty do nosa i oczy na uczulenie. Znaczenie ma również to jak wygląda alergia na roztocza- objawy skórne leczone są nieco inaczej niż np. katar całoroczny czy alergiczne zapalenie spojówek.  Inną metodą leczenia alergii na roztocza jest odczulanie, czyli immunoterapia swoista. Polega ona na podawaniu odpowiednich dawek spreparowanego alergenu, co ma na celu przyzwyczajenie układu immunologicznego. W przyszłości ma to zabezpieczyć przed nadmierną reakcją systemu odpornościowego na kontakt z danym czynnikiem alergizującym. Na rynku dostępnych jest kilka preparatów tego typu. Odczulanie można prowadzić w formie zastrzyków, ale także doustnie w zależności od preparatu i formy jego podania, zadeklarowanej przez producenta. Skuteczność tej metody leczenia jest wysoka, a chorzy odczuwają ulgę od objawów alergii lub znaczne ich ograniczenie nawet na 10 lat.

Jako uzupełnienie diety dla osób z alergią na roztocza rekomenduje się preparaty wspierające układ immunologiczny. Zalecane są m.in. kwasy omega – 3, probiotyki (Lactobacillus rhamnosus GG), czystek czy też oleje naturalne (olej z czarnuszki).

Co zrobić, gdy dziecko ma alergię na kurz? czyli metody profilaktyczne

Typowe objawy alergii nasilają się w zakurzonych pomieszczeniach. Dlatego też podstawową metodą walki z alergią na roztocza jest wyeliminowanie kurzu z domu. Jak dbać o dom przy alergii na roztocza? Zaleca się:

• regularne i dokładne sprzątanie mieszkania - odkurzanie podłóg, materacy i tapicerowanych mebli powinno być wykonywane wysokiej jakości sprzętem najlepiej wyposażonym w filtry HEPA, należy wykonywać prace porządkowe na mokro,
• częste wietrzenie pomieszczeń zwłaszcza zimą,
• eliminację zbędnych tekstyliów na których gromadzi się kurz, tj. dywany, zasłony, firanki,
• stosowanie oczyszczaczy powietrza - urządzenia z filtrem HEPA skutecznie zatrzymują roztocza i mogą zmniejszać stężenie alergenów w powietrzu, co jest ważne szczególnie w sypialni,
• wymianę pościeli i kocy co 1-2 tygodnie,
• regularne pranie pościeli i wietrzenie pościeli - łatwej wyprać pościel wykonaną z syntetycznego materiału, w tego typu materiałach gromadzi się też mniej alergenów,
• sięganie po detergenty o właściwościach dezynfekcyjnych, dedykowane dla alergików (wówczas pranie można wykonywać w temperaturze 40°C),
• pranie w wysokiej temperaturze (minimum 60°C), co pozwala zabijać wszystkie stadia rozwojowe pajęczaków (jaja, larwy, dorosłe osobniki) i usuwa alergeny,
• stosowanie niskich temperatur - wymrażanie to alternatywny sposób na roztocza, warto umieścić kołdrę, poduszki lub koc w zamrażalniku na około 2 doby lub wystawiać pościel na zewnątrz w mroźny dzień
• stosowanie neutralizatorów roztoczy i ich odchodów np. preparaty marki Allergoff - zawierają one nietoksyczny bezoesan bezylu, który wytwarza mikrofilm, agregujący i sklejający źródło alergenów z podłożem.

 
Roztocza w domu to nic dziwnego. Każdy ma z nimi kontakt na co dzień. Najbardziej z tego powodu cierpią osoby u których występuje nadmierna odpowiedź układu odpornościowego na kontakt z alergizującymi białkami roztoczy i ich odchodów. Objawy związane z uczuleniem mogą występować cały rok i znacznie obniżać komfort życia. Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie alergii i wdrożenie odpowiedniego leczenia. Jeśli nie ma przeciwwskazań wraz z lekarzem warto rozważyć  immunoterapię, czyli odczulanie, które daje zadowalające wyniki terapeutyczne i uwalania wiele osób od objawów alergii na lata. Osoby z alergią na roztocza muszą ograniczać kontakt z alergenem i unikać przebywania w zamkniętych i zakurzonych pomieszczeniach. Brak podjęcia odpowiednich działań w przypadku osób z ciężką postacią uczulenia może prowadzić do rozwoju astmy oskrzelowej.