Uczulenie na słońce - objawy i leczenie

Uczulenie na słońce - co to takiego?

Uczulenie na słońce, określane też jako alergia na słońce lub fotodermatoza, jest nieprawidłową reakcją organizmu na czynnik, który powinien być dla niego obojętny. W tym przypadku niepożądane objawy skórne pojawiają się pod wpływem kontaktu z promieniowaniem słonecznym. Wysypka alergiczna i inne objawy świadczące o uczuleniu na słońce rzadko rozwijają się jedynie pod wpływem zadziałania światła słonecznego. W zdecydowanej większości przypadków, obecny jest też dodatkowy czynnik zewnętrzny, który zwiększa wrażliwość skóry na działanie światła. Takim czynnikiem mogą być leki, zioła czy też składniki kosmetyków. Uczulenie na słońce zazwyczaj rozwija się więc w wyniku połączenia tych dwóch elementów - substancji fotouczulającej i słońca.

Fotodermatoza to szeroka grupa różnego rodzaju zmian, które pojawiają się lub nasilają pod wpływem promieniowania słonecznego. Może rozwinąć się:

• fotodermatoza endogenna - rzadka fotodermatoza, w której czynnik wyzwalający pochodzi z organizmu,
• fotodermatoza egzogenna - częsta, źródłem problemu jest substancja z zewnątrz, np. składnik leku, kosmetyku, a dokładniej połączenie tego związku i słońca,
• fotodermatoza idiopatyczna - nie udaje się znaleźć przyczyny uczulenia.

Jakie są przyczyny uczulenia na słońce?

Uczulenie na słońce najczęściej pojawia się wiosną i wczesnym latem. W tym okresie, skóra nie jest jeszcze przyzwyczajona do większej ilości słońca. Z czasem, „uodparnia się” na jego działanie i jest mniej podatna na wystąpienie reakcji fotouczulającej. Uczulenie na słońce może pojawić się u osób w każdym wieku. Zdarza się, że krostki od słońca i inne objawy występują po raz pierwszy po silnym oparzeniu słonecznym.

Liczne leki i składniki kosmetyków mogą powodować rozwój uczulenia na słońce. Są to m.in.:

• leki przeciwbólowe i przeciwzapalne – np. ibuprofen, diklofenak, ketoprofen, naproksen – zarówno te stosowane w postaci doustnej, jak i miejscowej (maść, żel, krem),
• antybiotyki – np. doksycyklina, azytromycyna,
• leki na nadciśnienie tętnicze – np. bisoprolol, hydrochlorotiazyd, enalapril,
• inne leki – np. metformina, atorwastatyna, simwastatyna, cyprofloksacyna,
• zioła – dziurawiec, arcydzięgiel, rumianek, arnika, skrzyp, lubczyk, nagietek,
• niektóre substancje zapachowe i konserwanty znajdujące się w kosmetykach,
• filtry słoneczne – paradoksalnie właściwości fotouczulające posiadają też niektóre składniki produktów, których celem jest ochrona skóry przed działaniem promieniowania UV.

Objawy uczulenia na słońce - czym różni się reakcja fototoksyczna od pokrzywki słonecznej?

Jakie są najczęstsze objawy uczulenia na słońce? Pojawiający się na skórze wyprysk może mieć postać reakcji fotoalergicznej lub fototoksycznej. Znacznie częściej rozwija się odczyn fototoksyczny:

• objawy pojawiają się szybko po kontakcie ze słońcem – w ciągu kilku minut do kilku godzin,
• skóra jest zaczerwieniona, pojawia się pokrzywka, pęcherze,
• zmiany ograniczają się tylko do miejsc odsłoniętych, narażonych na działanie słońca.

Rzadziej mamy do czynienia z reakcją fotoalergiczną, w przebiegu której udział ma układ immunologiczny:

• wysypka alergiczna pojawia się najczęściej 24-48 godzin po kontakcie ze słońcem,
• objawy to pokrzywka, grudki, swędzenie – pęcherzyki typowe dla reakcji fototoksycznej obecne są bardzo rzadko,
• zmiany skórne występują głównie na skórze odsłoniętej, choć mogą dotyczyć też zasłoniętych obszarów ciała,
• objawy reakcji fotoalergicznej pojawiają się niezależnie od intensywności i długości ekspozycji na działanie promieni słonecznych, a także niezależnie od stężenia substancji fotouczulających – to kolejna cecha odróżniająca ten rodzaj odczynu od reakcji fototoksycznej, której intensywność jest ściśle zależna od dawki światła i czynnika fotouczulającego.

Typowe objawy uczulenia słonecznego pojawiają się głównie na dekolcie i ramionach. Rumień słoneczny rzadziej widoczny jest na nogach. Objawy fotodermatozy dotyczą głównie miejsc, które są wystawione na bezpośrednie promieniowanie słoneczne.

Fotodermatoza a pokrzywka słoneczna - pokrzywka słoneczna to rzadko występująca fotodermatoza, której cechą charakterystyczną jest pojawienie się objawów alergii słonecznej niemalże od razu po kontakcie ze słońcem. W tym przypadku wystarczy samo promieniowanie słoneczne, aby wystąpiły objawy skórne. Podobnie jak przy polimorficznej osutce świetlnej, przy której również czynnikiem wyzwalającym jest samo słońce. Jednak w tym drugim przypadku objawy uczulenia pojawiają się zazwyczaj po kilku, kilkunastu, a czasem nawet kilkudziesięciu godzinach od kontaktu ze słońcem, a przy pokrzywce słonecznej reakcja jest niemalże błyskawiczna.

Leczenie uczulenia na słońce - jak złagodzić objawy uczulenia?

Jak leczyć uczulenie na słońce? Jak skutecznie pozbyć się nieprzyjemnych objawów uczulenia? Bez recepty dostępny jest lek z hydrokortyzonem, słabym sterydem o właściwościach przeciwzapalnych i przeciwświądowych. Jest to preparat na problemy skórne, który stosuje się przy różnego rodzaju zmianach skórnych, w tym również pokrzywce. Lek z hydrokortyzonem (np. Hydrocortisonum, Maxicortan) może być stosowany u osób powyżej 12. roku życia. Bez konsultacji z lekarzem, można aplikować go na skórę przez okres 7 dni. Objawy alergii na słońce można złagodzić stosując też doustne leki przeciwalergiczne (np. Hitaxa Fast, Contrahist Allergy).

Co może dodatkowo złagodzić objawy uczulenia? W leczeniu uczulenia można sięgnąć też po preparaty kojące i łagodzące, które przyniosą szybką ulgę podrażnionej skórze. Pomocny może być pantenol w piance lub maść natłuszczająca (np. Linomag, Alantan). Chłodne okłady przykładane na zaczerwienione, swędzące miejsca również mogą złagodzić odczuwane dolegliwości. W przypadku pojawienia się wysięku ze zmian skórnych, warto je odkazić stosując np. Octenisept. Jeśli objawy uczulenia na słońce są bardzo nasilone, konieczna jest wizyta u lekarza. Może on zalecić np. glikokortykosteroidy doustne lub inne leki, dostępne jedynie na podstawie recepty.

W leczeniu alergii na słońce zalecane jest również unikanie kontaktu z czynnikami, które przyczyniają się do rozwoju reakcji alergicznej. Zawsze warto próbować znaleźć źródło pojawiających się objawów. Najczęściej nie jest to jednak łatwe. Czasami udaje się pacjentowi skojarzyć wysypkę od słońca z zastosowaniem nowego kosmetyku lub leku. W diagnostyce alergii od słońca wykorzystuje się również odpowiednie testy alergiczne.

Jak chronić skórę przed zaczerwienieniem i swędzeniem wywołanym słońcem? Aby zmniejszyć ryzyko pojawienia się wysypki alergicznej wywołanej słońcem, warto regularnie korzystać z ochrony przeciwsłonecznej. Kosmetyki z filtrami przeciwsłonecznymi zapobiegają negatywnym konsekwencjom narażenia skóry na działanie promieni słonecznych. Warto też ograniczać ekspozycję na słońce w godzinach największego nasłonecznienia.

Typowa alergia na słońce zdarza się stosunkowo rzadko. Znacznie częściej występuje reakcja fototoksyczna. Do jej rozwoju przyczynić może się wiele leków i składników kosmetyków. Aby złagodzić pojawiające się swędzenie skóry, zaczerwienienie i wysypkę alergiczną, można sięgnąć po dostępny bez recepty lek z hydrokortyzonem i preparat przeciwalergiczny. Ulgę przyniosą też chłodne okłady oraz środki natłuszczające i łagodzące.

FAQ - pytania od pacjentów: Alergia słoneczna - polimorficzna osutka świetlna, skóra podrażniona słońcem u dziecka, rumień słoneczny, kosmetyki łagodzące objawy uczulenia, skuteczna pielęgnacja skóry

Czy objawy alergii słonecznej będą nawracać?

Jeśli mówimy o "czystej" alergii na słońce (polimorficznej osutce świetlnej), przy której objawy fotodermatozy pojawiają się bezpośrednio pod wpływem promieniowania słonecznego, taka reakcja prawdopodobnie będzie się powtarzać przy każdym kolejnym kontakcie ze słońcem. Jeśli natomiast zaczerwienienie skóry oraz inne symptomy pojawiają się pod wpływem połączenia substancji fotoksycznej i światła, wówczas dolegliwości mogą nie nawracać, o ile uda się usunąć czynnik je wywołujący. Przykładowo, jeśli typowe objawy uczulenia słonecznego pojawiają się w wyniku stosowania określonego leku, zmiana preparatu może spowodować, że nieprzyjemne dolegliwości ustąpią i nie powrócą.

Czy alergia na słońce może dotyczyć też dziecka? Widzę u mojego synka zmiany na skórze które pojawiły się po przebywaniu na dworze.

Tak, alergia na światło słoneczne może występować zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Należy jednak pamiętać o kilku istotnych kwestiach:

• skóra dziecka, szczególnie małego, jest bardziej wrażliwa na promieniowanie ultrafioletowe, a dodatkowo jego układ immunologiczny nie jest jeszcze w pełni rozwinięty,
• podrażnienie skóry, jej zaczerwienienie czy też pojawienie się różnego rodzaju zmian skórnych po kontakcie ze słońcem nie musi oznaczać alergii na słońce. U maluchów bardzo często w okresie upałów występują potówki, u starszych nierzadko mają miejsce oparzenia słoneczne - u dzieci zmiany skórne pojawiają się stosunkowo często i mają różne przyczyny oraz charakter. W razie wątpliwości zawsze warto skonsultować się z lekarzem,
• małe dzieci są bardziej narażone na reakcje fototoksyczne - pod wpływem kontaktu z różnymi czynnikami fototoksycznymi, takimi jak np. rośliny na łące lub placu zabaw i działania promieniowania słonecznego, dochodzi do reakcji fototoksycznej.

Jeśli chodzi o dzieci warto zaznaczyć, że specjaliści rekomendują całkowite unikanie słońca (unikanie bezpośredniego kontaktu z promieniowaniem słonecznym) przez pierwsze 6 miesięcy życia. U starszych maluchów i dzieci należy chronić skórę stosując dobre kremy z filtrami przeciwsłonecznymi o wysokiej wartości SPF (Sun Protection Factor).

Stosowałam kosmetyk z kwasami AHA i zauważyłam, że skóra jest mocno podrażniona od słońca. Czy to uczulenie?

Prawdopodobnie nie jest to uczulenie, lecz silne podrażnienie skóry. Zarówno AHA (kwasy alfa-hydroksylowe), jak i BHA (kwasy beta-hydroksylowe) działają złuszczająco. Usuwają zewnętrzną warstwę martwych komórek naskórka, przez co skóra częściowo traci naturalną ochronę przed szkodliwym działaniem słońca. Taka nadwrażliwość skóry w połączeniu z działaniem promieniowania słonecznego bardzo łatwo prowadzi do oparzenia (rumień słoneczny), a do tego zwiększa ryzyko przebarwień. Aby zapobiegać takiej reakcji skóry należy unikać słońca i stosować kremy z wysoką ochroną przeciwsłoneczną.

Co stosować na uczulenie do smarowania skóry wrażliwej?

Łagodzenie objawów, takich jak pieczenie skóry, jej swędzenie i zaczerwienienie poprawia komfort pacjenta. Warto sięgnąć po któryś z wymienionych preparatów:

• pantenol w piance - bardzo delikatny dla skóry wrażliwej,
• emulsja z alantoiną,
• krem z ceramidami,
• woda termalna.

Aby skutecznie łagodzić objawy alergii w przypadku skóry wrażliwej należy starannie dobierać kosmetyki tak, aby były one pozbawione sztucznych barwników i zapachów.