Selen – właściwości, objawy niedoboru i nadmiaru

Selen właściwości i źródła

Selen to składnik mineralny, którego organizm potrzebuje w stosunkowo niewielkich ilościach, dlatego określany jest jako pierwiastek śladowy. Mimo tego, jest on niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka, a jego niedobór negatywnie odbija się na stanie zdrowia. Największe stężenie selenu obserwuje się w gruczole tarczowym, gdzie pierwiastek ten odgrywa kluczową rolę w wytwarzaniu, metabolizmie hormonów tarczycy oraz bierze udział w konwersji hormonów tarczycy. Selen magazynowany jest też w tkance mięśniowej i wchodzi w skład wielu enzymów uczestniczących w różnorodnych procesach metabolicznych. Mikroelement ten jest ceniony głównie ze względu na silne działanie antyoksydacyjne. Chroni on komórki przed szkodliwym działaniem wolnych rodników tlenowych. Wpływa też na funkcjonowanie układu odpornościowego. 

Źródła selenu to przede wszystkim produkty pochodzenia zwierzęcego bogate w białko. Znaczne ilości tego związku znajdziemy w rybach i skorupiakach oraz orzechach brazylijskich. Spośród produktów roślinnych, dobrym źródłem selenu w codziennym menu mogą być nasiona roślin strączkowych i czosnek, cebula, kalafior, brokuł oraz brukselka. Najbardziej powszechne jego źródła w diecie to mięso, ryby, jajka oraz pełnoziarniste produkty zbożowe (otręby, razowe pieczywo).

Na co pomaga selen w organizmie? Dlaczego warto zadbać o jego właściwą ilość w diecie?

Na co pomaga selen? Pierwiastek ten stosowany jest w celu poprawy płodności, wspomagająco przy niedoczynności tarczycy, a także dla zwiększenia odporności (dieta uodparniająca), czy ochrony organizmu przed chorobą nowotworową. Jaki jest obecny stan badań na ten temat i kto powinien brać selen?

Składniki o aktywności antyoksydacyjnej, takie jak selen, wchodzą w skład wielu preparatów wspomagających płodność. Mogą one korzystnie wpływać na jakość męskiego nasienia. W badaniach przeprowadzonych pod kątem oceny skuteczności suplementacji przy problemach z płodnością, nie był jednak stosowany sam selen, a połączenia rożnych substancji o właściwościach antyoksydacyjnych. Trudno jest więc ocenić konkretny wpływ selenu na płodność. Aktualnie, nie ma jednoznacznego potwierdzenia, że suplementacja selenu realnie zwiększa płodność. 

Selen jest mikroelementem, który podobnie jak wiele innych składników odżywczych, wpływa na prawidłowy przebieg ciąży. Utrzymywanie optymalnego poziomu selenu może chronić przed wystąpieniem stanu przedrzucawkowego oraz zapobiegać przedwczesnemu porodowi. Korzystny efekt suplementacji selenu w ciąży obserwuje się jednak tylko u kobiet z niedoborem tego pierwiastka.

Na co pomaga selen? Preparaty z selenem stosowane są również w celu wsparcia prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Korzyści z takiej suplementacji mogą odnieść głównie osoby z niedostateczną zawartością tego mikroelementu w organizmie. Niedobór selenu może przyczyniać się do rozwoju autoimmunologicznego zapalenia tarczycy (choroba Hashimoto). Rola suplementacji selenu przy autoimmunologicznych chorobach tarczycy jest jednak nadal niejasna. Może on wspomagać zmniejszanie wydzielania substancji prozapalnych. Potrzeba jednak dalszych badań, aby ocenić wpływ selenu na funkcjonowanie tarczycy i stan zdrowia pacjentów zmagających się z tego typu schorzeniami.

Szukając informacji na temat tego, jak wzmocnić układ immunologiczny, można spotkać się z zaleceniem suplementowania selenu. Związek ten oddziałuje na funkcjonowanie układu immunologicznego. Wyniki badań dotyczące wpływu przyjmowania selenu na stan układu odpornościowego nie są jasne. Część z nich potwierdza korzyści z takiej suplementacji, a w innych nie są one obserwowane. Mimo, iż selen wpływa na układ immunologiczny, trudno jest ocenić, czy u osób z prawidłowym poziomem tego związku dodatkowa suplementacja jakkolwiek podniesie odporność. 

Selen – na co dodatkowo jest stosowany? Pierwiastek ten często uważany jest za składnik diety o działaniu przeciwnowotworowym. Stres oksydacyjny powoduje uszkodzenia DNA, białek i lipidów komórkowych, co sprzyja rozwojowi mutacji nowotworowych. Ze względu na swoje właściwości antyoksydacyjne uważa się, że selen może obniżyć ryzyko rozwoju wybranych chorób nowotworowych, co wskazuje na jego potencjalne zastosowanie terapeutyczne. Wysokiej jakości badania nie potwierdziły jednak korzystnego wpływu takiej suplementacji na ograniczenie tego ryzyka.

Selen wchodzi w skład licznych preparatów na odporność dla dzieci i dorosłych (jak wybrać zestaw minerałów dla seniora?), suplementów na płodność oraz preparatów wspomagających pracę tarczycy. Efekt suplementacji selenu w tych wskazaniach nie jest jednak jasny. Znaczenie może mieć jednak zdolność do neutralizowania szkodliwych wolnych rodników.

Objawy niedoboru selenu- skąd wiadomo, że brakuje Ci selenu?

Niedobór selenu – jakie objawy może powodować, czyli po czym poznać, że masz mało selenu? Niedobór selenu w naszym obszarze geograficznym występuje rzadko. Zbyt niski poziom selenu może prowadzić do wystąpienia choroby Keshan. Jest to kardiomiopatia młodzieńcza rozpoznawana głównie na terenach Chin, gdzie gleba ma niską zawartość selenu. Obecnie, choroba ta jest znacznie rzadziej diagnozowana dzięki wprowadzeniu suplementacji selenu. Choroba Kashin-Back to kolejne schorzenie związane z niedoborem selenu. Jest to choroba zwyrodnieniowa stawów, która również rozwija się głównie na obszarach, gdzie gleba jest mało zasobna w selen. Dotyczy to wspomnianych już Chin, a także Korei Północnej czy też Syberii.

Niedobór selenu może też prowadzić do zaostrzenia niedoboru jodu. Dzieci, których matki w czasie ciąży zmagały się z niedoborem selenu i jodu są w większym stopniu narażone na rozwój wrodzonej niedoczynności tarczycy. 

Właściwości selenu i jego wpływ na organizm sprawiają, że długotrwałe niedobory tego pierwiastka mają wpływ na rozwój niektórych chorób cywilizacyjnych (m.in. onkologicznych, sercowo-naczyniowych, metabolicznych, w tym cukrzycy). Ponadto selen odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu tarczycy, układu nerwowego, odporności organizmu oraz mięśnia sercowego. Jego obecność w diecie w odpowiednich ilościach ma znaczenie dla osób starających się o potomstwo. Jakie objawy mogą wskazywać na niedobór selenu? Są to m.in.:

• wypadanie włosów, suchość skóry, łamliwość paznokci,
• osłabienie,
• zwiększona podatność na infekcje,
• problemy z koncentracją i pamięcią,
• spadek energii, obniżenie nastroju.

Brak selenu w organizmie – w Polsce niedobór selenu występuje rzadko. Częściej rozwija się on na terenach,  na których gleba jest uboga w selen. Niski poziom selenu może negatywnie wpływać na funkcjonowanie tarczycy, serca oraz stawów.

Nadmiar selenu – objawy

Nadmiar selenu w organizmie może prowadzić do wystąpienia wielu nieprzyjemnych i uciążliwych dolegliwości. Jeśli przez długi czas, bez uzasadnienia spożywane są bardzo wysokie ilości selenu, mogą wystąpić:

• metaliczny posmak w ustach.
• wyczuwalny zapach czosnku w oddechu,
• nudności,
• biegunka,
• osłabienie, zmęczenie,
• rozdrażnienie,
• wysypka,
• wzmożone pocenie się
• zwiększona łamliwość paznokci,
• nadmierne wypadanie włosów i ich kruszenie się.

Selen – przedawkowanie jest możliwe głównie w przypadku długotrwałej i nadmiernej suplementacji. Do nadmiaru selenu w organizmie prowadzić może też częste spożywanie orzechów brazylijskich, które są bogate w ten mikroelement. Przedawkowanie selenu może grozić wystąpieniem ostrej niewydolności oddechowej i zawału mięśnia sercowego. Toksyczne działanie selenu na organizm wiąże się też z pogorszeniem wydolności serca i nerek. 

Jak pozbyć się nadmiaru selenu? Przy niewielkim nadmiarze selenu wystarczające może być zaprzestanie przyjmowania syntetycznych postaci pierwiastka oraz unikanie spożywania pokarmów bogatych w selen. W poważniejszych przypadkach konieczne jest uzyskanie pomocy medycznej.

Ile powinno wynosić dzienne spożycie selenu u dzieci i dorosłych?

Rekomendowane dzienne zapotrzebowanie na selen wynosi odpowiednio:

• 20 µg u dzieci w wieku 7 miesięcy – 3 lata,
• 30 µg u dzieci w wieku 4-9 lat,
• 40 µg u dzieci w wieku 10-12 lat,
• 55 µg u nastolatków w wieku 13-18 lat,
• 55 µg u osób dorosłych,
• 60 µg u kobiet ciężarnych,
• 70 µg u kobiet karmiących piersią.

Warto pamiętać, że na przyswajalność selenu pozytywnie wpływają białko oraz witaminy A, C i E. Z kolei jednoczesne przyjmowanie cynku może ją ograniczać.

Selen organiczny czy nieorganiczny? Kiedy trzeba brać selen?

Suplementacja selenu powinna być wprowadzana jedynie u osób, u których rzeczywiście wystąpił niedobór tego pierwiastka. Dzięki odpowiedniemu badaniu można sprawdzić poziom selenu w organizmie. Jeśli okaże się, że rozwinął się niedobór, warto wzbogacić dietę w produkty bogate w selen oraz rozważyć suplementację. Leki z selenem nie są dostępne. Można sięgnąć po suplementy diety, takie jak Naturell Selen Organiczny czy też Olimp Selen. Warto pamiętać, że przyswajalność selenu z suplementu diety jest większa, jeśli w składzie znajduje się pierwiastek w formie organicznej, np. selenometionina. Przy wyborze konkretnego preparatu należy zwracać uwagę na dzienną dawkę selenu. Zwykle suplementuje się 100 mcg selenu. Dawka znacznie przekraczająca 400 mcg może okazać się toksyczna, a jej regularne przyjmowanie będzie skutkować problemami zdrowotnymi związanymi z nadmiarem pierwiastka w organizmie.

Selen to związek, który wspiera utrzymanie zdrowia. Wpływa na funkcje rozrodcze, pracę tarczycy oraz efektywne funkcjonowanie układu immunologicznego. Nie ma obecnie dowodów na to, aby suplementacja selenu była korzystna u osób, u których nie występuje jego niedobór. Preparaty z selenem powinny być stosowane jedynie przez osoby, u których dzięki przeprowadzeniu odpowiednich badań, rozpoznany został niedobór selenu. Jego nadmiar może być bowiem nie mniej szkodliwy niż niedobór.