Anemia u dziecka – objawy, przyczyny, leczenie

Anemia u dzieci – jak często występuje? Czy jest groźna?

Niedobór żelaza u dziecka  jest najczęstszą przyczyną anemii (niedokrwistości) w tej grupie pacjentów. Do jej rozwoju znacznie rzadziej prowadzi niedobór kwasu foliowego czy też witaminy B12. Niedokrwistość związana z niskim poziomem żelaza stanowi częsty problem zdrowotny. Szacuje się że anemia może dotyczyć nawet 40-50% dzieci poniżej 5. roku życia. Oprócz maluchów, na rozwój niedokrwistości z niedoboru żelaza narażone są też w większym stopniu dzieci w okresie intensywnego wzrostu dziewczęta wchodzące w okres dojrzewania, u których pojawia się miesiączka.

Po 6. miesiącu życia niemowlakowi kończą się zapasy żelaza zgromadzone w życiu płodowym. Stąd też między innymi zachodzi potrzeba rozszerzania diety dziecka o pokarmy stanowiące źródło żelaza, tj. warzywa, kaszki i inne produkty zbożowe, a z czasem również mięso i ryby. Zapotrzebowanie na żelazo zależy w dużym stopniu od wieku dziecka. Niemowlę powyżej 6.miesiąca życia potrzebuje ok.11 mg pierwiastka na dobę.

Czy anemia u dzieci jest groźna? Żelazo jest niezbędnym pierwiastkiem, który zapewnia prawidłowe funkcjonowanie niemal wszystkich organów. Przede wszystkim jest składnikiem hemoglobiny, białka występującego w krwinkach czerwonych, które odpowiada za transport tlenu z płuc do tkanek. Dlatego też niedobór żelaza niesie za sobą zmniejszenie liczby krwinek czerwonych. Żelazo jest również niezbędne do budowania odporności dziecka. Jeśli jego poziom spada mogą pojawić się u dziecka nawracające lub przewlekłe infekcje. Co ważne pierwiastek ten wpływa na rozwój układu nerwowego. Dlatego też nieleczona niedokrwistość u małych dzieci może skutkować nieodwracalnymi zaburzeniami funkcji poznawczych. Wpływa to na ich zdolność do koncentracji w późniejszym okresie życia. Bez odpowiedniej ilości żelaza (żelazo normy) układ nerwowy dzieci nie może prawidłowo się rozwijać i funkcjonować. Anemia u dzieci starszych i nastolatków może znacząco wpływać na ich komfort życia. Pojawiające się osłabienie i apatia negatywnie oddziałują na wykonywanie codziennych obowiązków i rozwój zainteresowań. Czasami anemia jest objawem poważniejszej choroby. Wówczas konieczne jej znalezienie jej przyczyny i leczenie choroby podstawowej. Niedokrwistość z niedoboru żelaza u dzieci nie powinna być więc bagatelizowana.

Anemia u dzieci przyczyny, czyli co powoduje niedokrwistość u dziecka?

Przyczyny niedokrwistości u dzieci wynikające z niskiego żelaza mogą wynikać z różnych czynników: 

• Niedostateczna podaż żelaza w okresie życia płodowego, przedwczesny poród, brak rozszerzania diety w drugim półroczu życia czy też podawanie dziecku w 1. roku życia dużych ilości zwykłego mleka krowiego – czynniki te przyczyniają się do rozwoju niedokrwistości u noworodków, niemowląt i małych dzieci. Jeśli anemia u niemowlaka  nie będzie leczona, stopniowo będzie pogłębia się w kolejnych latach życia, stwarzając poważne zagrożenie dla prawidłowego rozwoju dziecka.

• Niedostateczna ilość żelaza w diecie – nastolatkowie którzy się odchudzają, przechodzą na dietę wegetariańską lub wegańską są bardziej narażeni na rozwój anemii. W okresie dojrzewania zapotrzebowanie na żelazo wzrasta. U dziewcząt wzrost ten jest znacznie większy, co wynika z rozpoczęcia miesiączkowania i utratą żelaza wraz z krwią menstruacyjną. U chłopców intensywnie trenujących również dochodzi do zwiększonego zapotrzebowania na żelazo.

• Zaburzenia wchłaniania żelaza z przewodu pokarmowego – celiakia, choroby zapalne jelit: choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita, jak i zakażenie Helicobacter pylori i anatomiczne wady w obrębie układu pokarmowego to kilka przykładów stanów, kiedy przyswajanie żelaza z pożywienia może być znacznie utrudnione.

• obfite krwawienia miesiączkowe – intensywne lub przedłużające się krwawienia mogą prowadzić do rozwoju niedokrwistości. Są one wskazaniem do wizyty u ginekologa.

Anemia w ciąży wpływa na niedobór żelaza u dziecka po jego narodzinach. Jeśli nie będzie on wykryty i skutecznie leczony, niedokrwistość stopniowo może narastać. Z kolei nieleczona anemia u dzieci może prowadzić do nieodwracalnych zaburzeń rozwojowych.

Objawy anemii z niedoboru żelaza u dziecka

U dzieci objawy niedokrwistości przy łagodnym niedoborze żelaza mogą w ogóle nie występować lub mieć tak niewielkie nasilenie, że są one bagatelizowane nawet przez wiele lat. Stąd też rozpoznanie niedokrwistości niekiedy ma miejsce przy wykonywaniu rutynowej morfologii krwi. Jest to bardzo istotne w przypadku małych pacjentów, ponieważ jeśli niedobór żelaza nie zostanie wykryty stosunkowo wcześnie i odpowiednio leczony, może prowadzić do poważnych problemów rozwojowych i zdrowotnych.

 Dzieci objawy anemii które mogą się pojawić to:

• bladość skóry,
• blade usta,
• osłabienie, szybkie męczenie się,
• drażliwość.

Objawy, które mogą wystąpić w przypadku anemii o dużym nasileniu:

• przyspieszone tętno,
• duszność,
• bóle i zawroty głowy,
• opuchnięte dłonie i stopy,
• zespół niespokojnych nóg.

Niedobór żelaza  może skutkować też problemami ze skupieniem uwagi i przyswajaniem nowych informacji. Jest to szczególnie istotne w kontekście dzieci uczęszczających do szkół. Niedobór żelaza , a tym samym zmniejszenie stężenia hemoglobiny może utrudniać im skupienie się na lekcji i naukę nowych rzeczy. Objawy niedokrwistość u dzieci mogą obejmować również spaczone łaknienie oraz osłabienie kondycji włosów i paznokci.

Leczenie niedokrwistości z niedoboru żelaza. Jak powinna wyglądać dieta dziecka?

Rozpoznanie anemii z niedoboru żelaza ma miejsce gdy stężenia hemoglobiny (Hb) w surowicy krwi, jest niższe o ponad 2 odchylenia standardowe od normy dla danego wieku dziecka. Badanie morfologii krwi zleca lekarz i to powinien interpretować jego wyniki oraz włączyć do leczenia odpowiednie preparaty żelaza najlepiej odpowiadające na indywidualne potrzeby małego pacjenta. Właściwie preparaty z żelazem leczą niedokrwistość i pomagają w zgromadzeniu zapasów tego składnika mineralnego. Łagodzą też związane z niedokrwistością objawy u dzieci i nastolatków. Anemia u dzieci najczęściej leczona jest preparatami doustnymi. Czasami lekarz zaleca lek z żelazem na receptę, a czasami wystarczające jest stosowanie preparatów dostępnych bez recepty. Dzieci które radzą sobie bez trudu z przełykaniem tabletek, mogą przyjmować lek Ascofer. Jeśli preferowana jest forma płynna, można sięgnąć po płyn Floradix, który przeznaczony jest dla dorosłych i dzieci powyżej 3. roku życia. W zależności od potrzebnej dawki żelaza, można też wybrać któryś z preparatów Actiferol w postaci saszetek z proszkiem do rozpuszczania.

Niedokrwistość u dziecka może wymagać podawania preparatu z żelazem przez okres kilku tygodni lub miesięcy. Zależne jest to m.in. od stopnia anemii oraz stosowanej dawki żelaza. Oprócz wyrównania niedoboru ważne jest też zgromadzenie odpowiednich zapasów żelaza w organizmie. Warto pamiętać również o tym, aby podając dziecku żelazo nie stosować jednocześnie innych suplementów witaminowych, które zawierają wapń lub cynk. 

Tabletka z żelazem powinna być popijana wodą lub np. sokiem pomarańczowym, który ze względu na obecność witaminy C, może zwiększać wchłanianie żelaza. Zdecydowanie należy unikać popijania leku herbatą, kawą czy chociażby sokiem rabarbarowym bogatym w kwas szczawiowy, który może ograniczać przyswajalność żelaza. Co więcej, żelazo wchłania się znacznie lepiej z przewodu pokarmowego oraz jest lepiej dystrybuowane w organizmie jeśli codzienna dieta dziecka zostanie uzupełniona o laktoferynę.

Anemia u dzieci – co jeść? Aby pokryć normy żelaza u dzieci warto zwrócić uwagę na codzienne posiłki. Wskazane jest zwiększenie spożycia produktów, które stanowią dobre źródło żelaza (np. mięso, ryby, żółtka jaj, brokuły, nasiona roślin strączkowych, jarmuż, szpinak i inne zielone warzywa liściaste). Jednocześnie dobrze byłoby nie łączyć ich z posiłkami lub napojami, które mogą zmniejszyć przyswajalność żelaza. Są to m.in. herbata, kawa, produkty bogatobłonnikowe. Należy pamiętać też o tym, że leki zobojętniające, które czasami są stosowane przez nastolatków w celu łagodzenia zgagi, zażywane w nadmiarze mogą ograniczać wchłanianie żelaza. Odpowiednia dieta na niedobór żelaza skutecznie wspomaga leczenie niedokrwistości, a także sprawdzi się z zapobieganiu anemii.

Anemia u dziecka jest często traktowana jako zwykły niedobór żelaza. Czasami jednak, niedokrwistość jest jednym z objawów poważnych chorób, zagrażających życiu i zdrowiu małego pacjenta. Jeśli oprócz anemii rodzic zauważa powiększone węzły chłonne, gorączkę, ciemne zabarwienie moczu, krwistą biegunkę, zaburzenia tętna lub ciśnienia, konieczna jest pilna konsultacja z lekarzem.