Probiotyki w ciąży i podczas karmienia - dlaczego są tak istotne?

Jak zmienia się mikrobiota jelitowa w czasie ciąży? 

Podczas ciąży w organizmie kobiety zachodzą liczne zmiany. Dotyczą one również jelit, a dokładniej mikrobioty jelitowej (dawniej określanej jako mikroflora jelitowa). Czym jest mikrobiota jelitowa? Jest to złożony system żywych mikroorganizmów, które zasiedlają jelita. Należą tu przede wszystkim bakterie, ale także wirusy, grzyby oraz inne mikroorganizmy, które łącznie wpływają na wiele procesów i pełnią liczne funkcje. W okresie ciąży obserwuje się zmiany w składzie i funkcjonowaniu mikrobioty. Mają one znaczenie zarówno w kontekście zdrowia mamy, jak i rozwijającego się płodu. Największe zmiany zachodzą w drugim i trzecim trymestrze ciąży.

Liczebność wybranych rodzajów bakterii ulega zwiększeniu, a innych zmniejszeniu. Przykładowo w okresie ciąży wzrasta liczba bakterii typu Actinobacteria i Proteobacteria. Zmniejsza się natomiast liczba Faecalibacterium. W okresie ciąży intensywne zmiany dotyczą nie tylko mikrobioty jelitowej, ale również mikrobioty pochwy. W tym przypadku ochronną rolę pełnią głównie bakterie kwasu mlekowego (rodzaj Lactobacillus). Utrzymują one odpowiednie środowisko w pochwie, dzięki czemu zapobiegają namnażaniu się bakterii chorobotwórczych.

Mikrobiota matki ma kluczowe znaczenie w kontekście zdrowia dziecka. Wspiera rozwój jego układu odpornościowego, a w dalszej konsekwencji może wpływać na ryzyko wystąpienia chorób alergicznych oraz różnego rodzaju infekcji. Zaburzenia w równowadze mikrobioty wiążą się ze zwiększonym prawdopodobieństwem porodu przedwczesnego oraz wielu innych powikłań zdrowotnych w okresie ciąży.

Naturalne probiotyki dla wsparcia mikrobioty w okresie ciąży

Aby zadbać o równowagę mikrobioty jelitowej można skorzystać z odpowiedniej suplementacji probiotykami. Część osób chętnie sięga też po naturalne produkty probiotyczne. Przykładem są fermentowane produkty mleczne, takie jak jogurty naturalne i kefiry. Cenne bakterie probiotyczne znajdują się też w kiszonkach, np. ogórkach lub kapuście kiszonej. Należy przy tym pamiętać, że kiszonki mogą zawierać spore ilości soli, na którą kobiety mające problem z ciśnieniem i skłonnościami do obrzęków powinny uważać.

Produkty spożywcze bogate w probiotyki mogą być wartościowym elementem codziennej, zbilansowanej diety. Trzeba jednak podkreślić, że nie są to idealne probiotyki, które stanowią równoważną alternatywę dla wielu wysokiej jakości preparatów aptecznych. Wynika to z wielu względów:

• najczęściej nie wiemy dokładnie jakie bakterie i w jakiej ilości znajdują się w danej partii jogurtów czy też przygotowanych w domu kiszonkach. Ze względu na sposób przygotowania i przechowywania kiszonek, ilość zawartych w nich żywych kultur bakterii może być skrajnie różna,
• nie wiemy, czy spożywane bakterie docierają do jelit i wpływają na równowagę mikrobiologiczną - w lekach i suplementach diety wysokiej jakości bakterie probiotyczne są odpowiednio przygotowane (np. zamykane w specjalnych kapsułkach), aby umożliwić im przedostanie się przez kwaśne środowisko żołądka i dotarcie do jelit.

Probiotyki dla kobiet w ciąży- kiedy warto je stosować?

Probiotyki w ciąży stosowane są w celu przywrócenia równowagi mikrobioty oraz wzmocnienia bariery jelitowej. Jeszcze nie tak dawno, preparaty probiotyczne kojarzono niemalże wyłącznie z zapobieganiem biegunce wywołanej antybiotykoterapią. Obecnie wiemy coraz więcej o wpływie probiotyków na zdrowie fizyczne, a także zdrowie psychiczne. Probiotyk dla kobiet w ciąży na pewno warto stosować przy wspomnianej terapii antybiotykowej. Określone szczepy probiotyczne, przyjmowane w odpowiedniej ilości, ograniczają negatywny wpływ antybiotyku na tzw. “dobre bakterie”, które kolonizują jelita. Antybiotykoterapia wpływa nie tylko na mikrobiotę jelit, ale również na mikrobiotę pochwy. Niektóre kobiety są wówczas bardzo podatne na rozwój infekcji intymnej. Aby zapobiegać jej wystąpieniu, zaleca się stosować dobrej jakości probiotyk w czasie antybiotykoterapii i jeszcze po jej zakończeniu.

Probiotyk w ciąży warto rozważyć również w sytuacjach, w których zachodzi podwyższone ryzyko rozwoju atopowego zapalenia skóry u dziecka (wśród członków najbliższej rodziny zdiagnozowano choroby alergiczne). Część specjalistów zaleca wówczas stosowanie probiotyków w ciąży. Można sięgnąć po preparat zawierający dobrze przebadane szczepy Lactobacillus rhamnosus GG (LGG). Znajdują się one m.in. w suplemencie Estabiom Mama (wcześniej - Estabiom Pregna), dedykowanym kobietom ciężarnym. W kapsułkach, oprócz bakterii LGG znajdziemy też 2 szczepy bakterii ginekologicznych. Enterol w ciąży, a także inne probiotyki zawierające drożdżaki Saccharomyces boulardii, nie są rekomendowane kobietom ciężarnym, ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa ich stosowania.

Probiotyk dla kobiet w ciąży zalecany jest czasami po to, aby zmniejszać ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej, poronienia, wewnątrzmacicznego obumarcia płodu i stanu przedrzucawkowego. Niektórzy sądzą, że probiotyki w ciąży warto stosować również w przypadku kobiet otyłych i z nadwagą, u których obserwuje się inny skład mikrobioty jelitowej. Wyniki badań na obecną chwilę nie są jednoznaczne. Nie ma więc aktualnie podstaw do tego, aby rutynowo zalecać stosowanie probiotyku w ciąży w celu zapobiegania powikłaniom ciążowym. 

Probiotyki stosowane są z wielu powodów, m.in. dla zwiększenia wrażliwości komórek na działanie insuliny i poprawę metabolizmu glukozy, w celu zmniejszenia ryzyka cukrzycy ciążowej. Część kobiet sięga po probiotyki w celu ograniczenia ryzyka wystąpienia chorób autoimmunologicznych u dziecka, czy też po prostu - dla wsparcia odporności i zdrowia malucha. Wciąż wiele jednak nie wiemy na temat probiotykoterapii w okresie ciąży i w licznych obszarach wpływ bakterii probiotycznych na zdrowie kobiety ciężarnej oraz jej dziecka pozostaje niejasny.

Dopochwowe i doustne probiotyki ginekologiczne w ciąży - jak wybrać dobre bakterie probiotyczne?

Jaki probiotyk w ciąży wybrać? Probiotyk ginekologiczny zawiera szczepy bakterii, które naturalnie kolonizują pochwę. Zalecany jest on w celu zapobiegania infekcjom układu moczowo-płciowego, na które kobiety są bardziej narażone m.in. właśnie w okresie ciąży. Probiotyk ginekologiczny doustny lub dopochwowy może być stosowany w celu wspomagania leczenia infekcji bakteryjnej oraz grzybiczej, a także jako forma zapobiegania ich rozwojowi. Probiotyk ginekologiczny może przynieść korzystny efekt również w profilaktyce zakażeń układu moczowego.

Probiotyk dopochwowy w ciąży działa bezpośrednio w miejscu, w którym chcemy zadbać o mikrobiotę. Działanie probiotyków dopochwowych jest szybkie, ale jednocześnie też dość krótkotrwałe. Probiotyki dopochwowe w ciąży nie powinny być stosowane, jeśli pojawiają się krwawienia z dróg rodnych. Alternatywą jest probiotyk ginekologiczny doustny, taki jak np. Trivagin. Niestety w preparacie tym nie zostały określone konkretne szczepy bakterii. O czynnikach, na które warto zwracać uwagę podczas zakupu probiotyku, pisaliśmy w artykule: Jak wybrać najlepszy probiotyk?. Dobrej jakości probiotyk dopochwowy w ciąży to np. kapsułki Lakcid Intima. 

Wybierając probiotyk w ciąży w postaci globulek dopochwowych lub kapsułek zwracajmy uwagę na to, czy jest on przeznaczony dla tej grupy pacjentek. Stosujmy jedynie wysokiej jakości preparaty, które zawierają szczepy bakterii o udowodnionym działaniu. Nie kupujmy przypadkowych probiotyków w Internecie. Ich cena może być niższa, ale bezpieczeństwo związane z zażywaniem takiego produktu jest raczej wątpliwe.

Probiotyk ginekologiczny doustny wywiera szerszy zakres działania. Wpływa nie tylko na mikrobiotę pochwy, ale również przewodu pokarmowego. Efekt działania nie pojawia się jednak tak szybko jak po probiotykach dopochwowych. Z tego powodu, ginekolodzy czasami zalecają jednoczesne stosowanie probiotyku dopochwowego i doustnego, w celu zwiększenia skuteczności probiotykoterapii.

Wybór probiotyku powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb kobiety ciężarnej. Inny probiotyk rekomendowany jest przy zaparciu, a inny przy infekcji intymnej. Probiotyki w ciąży mogą być szczególnie pomocne przy nawracających infekcjach układu moczowo-płciowego, a ich stosowanie powinno być skonsultowane z lekarzem.

Odpowiednie probiotyki podczas karmienia piersią

Probiotyki podczas laktacji warto stosować, jeśli zachodzi podwyższone ryzyko rozwoju AZS u dziecka. W takiej sytuacji, zaleca się przyjmowanie probiotyku w ciąży i po porodzie jeśli mama karmi piersią, a także podawanie preparatu probiotycznego dziecku po urodzeniu. Jeśli zachodzi konieczność wdrożenia antybiotykoterapii u kobiety w okresie okołoporodowym lub u malucha karmionego piersią, również dobrze byłoby rozważyć stosowanie dobrego probiotyku przez mamę karmiącą i dziecko. Przyjmowanie preparatu probiotycznego podczas laktacji warto przedyskutować z lekarzem także w przypadku dzieci z przewlekłymi chorobami układu pokarmowego. 

Bakterie zasiedlające rozwijający się przewód pokarmowy dziecka mają duży wpływ na całe jego późniejsze życie. Istotnie wpływają m.in. na funkcjonowanie układu odpornościowego, chroniąc przed rozwojem infekcji i ich ciężkim przebiegiem. O tym kiedy warto podawać maluchowi probiotyk i czy zasadne jest stosowanie probiotyku u dziecka po cesarskim cięciu, można przeczytać w artykule: Probiotyki dla niemowląt, noworodków i dzieci, czyli jak zadbać o florę bakteryjną najmłodszych?.

Dobrej jakości probiotyki mają wysoki profil bezpieczeństwa. Mogą być stosowane od samego początku ciąży, przez cały okres karmienia piersią. Nie są one jednak zalecane osobom ze zdiagnozowanymi zaburzeniami odporności. Pamiętajmy o tym, aby podczas ciąży nie podejmować samodzielnie decyzji o przyjmowaniu jakichkolwiek preparatów, w tym również probiotyków. Lekarz znając stan zdrowia kobiety i dziecka, będzie w stanie najlepiej rozważyć stosunek możliwych korzyści z zastosowania probiotyku do ewentualnych zagrożeń.

Probiotyki w ciąży i w okresie laktacji pomagają utrzymać równowagę w ilości mikroorganizmów, które kolonizują organizm człowieka. Warto przyjmować je w przypadku antybiotykoterapii - zarówno w jej trakcie jak i po zakończeniu leczenia. Probiotyki dla kobiet w ciąży i kobiet karmiących piersią są pomocne również w celu zapobiegania wystąpienia atopowego zapalenia skóry u dziecka. Ich skuteczność w profilaktyce niektórych powikłań ciążowych wciąż nie jest potwierdzona, choć sugeruje się, że mogą korzystnie wpływać na zapobieganie cukrzycy ciążowej.