Jak wybrać najlepszy probiotyk?

Jak działają probiotyki leki i suplementy diety?

Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiedniej ilości wywierają korzystne działanie na organizm gospodarza. Najczęściej są to pożyteczne bakterie należące do rodzaju Lactobacillus, Bifidobacterium lub drożdżaki Saccharomyces boulardii. Wiele z tych mikroorganizmów naturalnie występują w przewodzie pokarmowym człowieka, gdzie współtworzą złożony ekosystem określany jako mikrobiota jelitowa.

Dostępne w aptekach preparaty probiotyczne stosuje się zwykle w celu uzupełnienia diety, a ich podstawowym zadaniem jest wspieranie równowagi mikrobioty jelitowej, która odgrywa niezwykle ważną rolę w utrzymaniu zdrowia całego organizmu. Probiotyki zarejestrowane jako leki muszą zawierać w swoim składzie szczepy probiotyczne, które posiadają udokumentowane działanie. Ich produkcja podlega ścisłej kontroli.

Prawidłowo funkcjonująca mikrobiota jelitowa uczestniczy między innymi w trawieniu niektórych składników pokarmowych, syntezie wybranych witamin, metabolizmie składników odżywczych oraz prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.

Dobry probiotyk na drażliwe jelita, po antybiotyku, dobry probiotyk dopochwowy - jaki powinien być? W skrócie można powiedzieć, że dobry probiotyk to taki, który jest skuteczny w zalecanej dziennej porcji, a przy tym również bezpieczny. Oczywiście dobry probiotyk to również taki, który ma odpowiednią postać, dostosowaną do wieku i możliwości pacjenta. Probiotyk dla małych dzieci w kroplach jest wygodny do podania i bezpieczny. Probiotyk dla osób dorosłych, którzy bez trudu połykają stałe postaci leku, może mieć dowolną formę. 

Sprawdź dostępne probiotyki i prebiotyki!

Na co warto zwracać uwagę przy wyborze probiotyku?

• Jakie szczepy bakterii są w zawarte w preparacie?
• Jaki jest skład preparatu nie tylko pod kątem samym bakterii probiotycznych, ale również obecności prebiotyków (
• Jaka jest ilość bakterii probiotycznych w zalecanej porcji (dawce- w przypadku leków)?
• Jaka jest jakość probiotyku? - Tylko nieliczne preparaty mają status leku, większość to suplementy diety, które nie muszą przechodzić tak restrykcyjnych badań jak leki. Wybierając suplement warto sięgać po preparat renomowanego producenta, który ma w składzie określone szczepy bakterii probiotycznych i ich odpowiednią ilość,
• Czy preparat wymaga przechowywania w lodówce?
• Jaka jest postać preparatu?

Wysokiej jakości probiotyk powinien przez cały okres ważności zawierać deklarowaną ilość żywych kultur bakterii. Taką gwarancję dają probiotyki zarejestrowane jako leki. Idealnie byłoby również, gdyby postać probiotyku umożliwiła zabezpieczenie go przed działaniem soku żołądkowego i bezpieczne dostarczenie bakterii do jelita. Producenci osiągają taki efekt poprzez odpowiednio zaprojektowane otoczki kapsułki. W tym miejscu warto zwrócić też uwagę na prawidłowe przechowywanie probiotyków. Wpływa ono na żywotność i stabilność znajdujących się w nich bakterii. Niektóre preparaty, takie jak Lakcid, Lacidofil lub Lactovaginal wymagają przetrzymywania w lodówce. Inne, np. Dicoflor, Acidolac i Biogaia zaleca się przechowywać w temperaturze pokojowej - nie wyższej niż 25 stopni. Niektóre probiotyki trzeba też chronić przed światłem. 

 
Więcej o probiotykach, łącznie z przeciwwskazaniami do ich stosowania można przeczytać w artykule: Prebiotyki i probiotyki - na co pomagają? Kiedy warto po nie sięgnąć?  

Jakie gatunku bakterii (szczepy bakterii probiotycznych) warto wybierać? 

 Jedną z najważniejszych cech probiotyków jest ich szczepozależność. Oznacza to, że każdy szczep bakterii probiotycznych posiada inne, odrębne cechy. Niektóre szczepy wpływają na aktywność układu odpornościowego, inne zapobiegają biegunce poantybiotykowej, więc zalecane są do stosowania w trakcie antybiotykoterapii, a jeszcze kolejne normalizują pracę jelit i wspomagają leczenie różnego rodzaju zaburzeń.  

 
Wiedząc, że probiotyki są szczepozależne, wybierając konkretny preparat, czytajmy jego skład. Jeśli wśród składników widnieje jedynie nazwa “Lactobacillus”, podany został tylko rodzaj bakterii. Dwuczłonowa nazwa “Lactobacillus rhamnosus” oznacza rodzaj i gatunek. Szukajmy nazw trzyczłonowych: “Lactobacillus rhamnosus GG” (w skrócie LGG). Dopiero bowiem taki opis daje informację o tym, jaki konkretny szczep bakterii probiotycznych znajduje się w danym preparacie. Samo oznaczenie “Lactobacillus spp.” lub “Bifidobacterium spp.” niewiele mówi o bakteriach zawartych w probiotyku. Warto unikać preparatów, które nie mają dokładnie określonego szczepu bakterii probiotycznych. Mamy jednak pewien wyjątek. Do probiotyków zaliczane są też drożdżaki Saccharomyces boulardii. W ich przypadku, nazwa jest dwuczłonowa. 

 
Drugą, bardzo ważną kwestią jest odpowiedni dobór szczepu do potrzeb pacjenta. Inne szczepy powinien zawierać dobry probiotyk na jelita, a inne probiotyk, którego celem stosowania jest zapobieganie biegunce podróżnych. Przykładowo, w profilaktyce biegunki poantybiotykowej, największą skuteczność kliniczną wykazały wspomniane drożdżaki Saccharomyces boulardii, zawarte m.in. w leku Enterol. Natomiast przy biegunce infekcyjnej, którą najczęściej powodują wirusy lub bakterie, podobnie efektywne były też probiotyki zawierające bakterie kwasu mlekowego - Lactobacillus rhamnosus GG (LGG), które znaleźć można np. w kroplach Dicoflor lub kapsułkach Estabiom Junior. 

Ile bakterii musi być w probiotyku? 

 
Jaki probiotyk ma najwięcej bakterii i czy to w ogóle ma znaczenie? Ile bakterii musi być w probiotyku? Jeśli chcesz się dowiedzieć więcej o probiotykach dla dzieci i niemowląt sprawdź artykuł: Probiotyki dla niemowląt, noworodków i dzieci, czyli jak zadbać o flore bakteryjną najmłodszych. Nie ma konkretnych, ogólnych zaleceń, co do ilości szczepów bakterii probiotycznych, którą należy przyjmować. Niektórzy specjaliści zalecają jednak, aby ilość bakterii w pojedynczej porcji nie była mniejsza niż 1 000 000 000 CFU (jednostki formowania kolonii), a w przypadku drożdżaków - 250 mg. Jest to pewne uproszczenie, które może ułatwić wybór odpowiedniego probiotyku dla dorosłych lub dzieci. 

 
W rzeczywistości, kwestia odpowiedniej ilości szczepów bakterii probiotycznych jest nieco bardziej skomplikowana. Najlepiej byłoby wybrać taki szczep i w takiej ilości, które były wykorzystywane w badaniach, potwierdzających ich skuteczność. Dla przykładu - w leczeniu biegunki infekcyjnej u dzieci można zastosować probiotyk ze szczepami LGG w ilości co najmniej 10 000 000 000 na dobę. Czas trwania kuracji nie powinien być krótszy niż 5-7 dni.  

 
Lactobacillus reuteri - najlepszy probiotyk na kolki? Probiotyki przebadane klinicznie, zawierające szczepy Lactobacillus reuteri DSM 17 938 mogą skracać czas płaczu u niemowląt o około 0,5-1 godz. Obecnie jest to jedyny probiotyk, który wykazał jakąkolwiek skuteczność w łagodzeniu objawów kolki. Szczepy te znajdują się m.in. w kroplach Biogaia Protectis Baby. 

Czy zawsze warto wybierać preparaty wieloszczepowe?

Efektywność jednoczesnego zastosowania kilku szczepów bakterii w jednym preparacie powinna zostać potwierdzona naukowo. W przeciwnym razie, nie wiadomo jak wzajemne wpływają na siebie różne szczepy i jaki końcowy efekt mogą wywołać. 

Preparaty wieloszczepowe mogą wykazywać korzystne działanie pod warunkiem, że skuteczność całej kompozycji została potwierdzona w badaniach klinicznych. Samo połączenie różnych szczepów nie gwarantuje bowiem większej skuteczności. Niektóre bakterie mogą wzajemnie wzmacniać swoje działanie, inne natomiast konkurować o miejsce kolonizacji w jelitach.

Preparaty zawierające pojedynczy szczep mają tę zaletę, że łatwiej ocenić ich działanie. Jeżeli badania wykazały skuteczność konkretnego szczepu w zapobieganiu biegunce poantybiotykowej lub łagodzeniu objawów zespołu jelita drażliwego, można oczekiwać podobnego efektu po zastosowaniu preparatu zawierającego ten sam szczep w tej samej dawce.

Dlatego wybierając preparaty zawierające kilka szczepów, warto upewnić się, że badania dotyczyły dokładnie takiego samego składu, proporcji oraz dawki bakterii.

Przy wyborze probiotyku warto pamiętać, że celem terapii nie jest przyjęcie jak największej liczby bakterii, lecz zastosowanie preparatu o udowodnionej skuteczności w konkretnej sytuacji klinicznej. To właśnie odpowiednio dobrane szczepy bakterii oraz ich właściwe ilości mają największy wpływ na osiągnięcie oczekiwanego efektu terapeutycznego.

Kiedy zachować ostrożność przy stosowaniu probiotyku?

Dla większości zdrowych osób probiotyki są uznawane za bezpieczne i dobrze tolerowane. Kwestia ta dotyczy również ciężarnych i kobiet karmiących piersią. Istnieją jednak sytuacje, w których stosowanie probiotyków wymaga szczególnej ostrożności lub wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Dotyczy to przede wszystkim osób z ciężko osłabioną odpornością, pacjentów po przeszczepach narządów, chorych otrzymujących intensywne leczenie immunosupresyjne lub chemioterapię, a także osób z ciężkimi chorobami nowotworowymi krwi. Ostrożność zaleca się również u pacjentów hospitalizowanych na oddziałach intensywnej terapii, osób z założonym cewnikiem do żyły centralnej oraz chorych z ciężkim ostrym zapaleniem trzustki. Szczególnej uwagi wymagają również wcześniaki oraz noworodki z bardzo małą masą urodzeniową. Choć wybrane szczepy probiotyczne mogą zmniejszać ryzyko martwiczego zapalenia jelit u wcześniaków, decyzja o ich zastosowaniu powinna być podejmowana wyłącznie przez lekarza i dotyczyć preparatów o udokumentowanej jakości oraz skuteczności.

Osoby cierpiące na przewlekłe choroby przewodu pokarmowego, takie jak nieswoiste choroby zapalne jelit, zespół krótkiego jelita czy ciężkie zaburzenia szczelności bariery jelitowej, również powinny skonsultować stosowanie probiotyków ze specjalistą. W tym wypadku nie wszystkie szczepy bakterii będą rekomendowane.

Należy pamiętać, że probiotyki nie zastępują leczenia przyczynowego. W przypadku utrzymującej się biegunki, obecności krwi w stolcu, wysokiej gorączki, silnego bólu brzucha, niezamierzonej utraty masy ciała lub objawów odwodnienia konieczna jest diagnostyka lekarska. W takich sytuacjach samodzielne stosowanie probiotyku nie powinno opóźniać rozpoznania ani wdrożenia odpowiedniego leczenia.

Jaki probiotyk wybrać, aby odpowiadał na indywidualne potrzeby?

 Warto pamiętać, że nie istnieje jeden uniwersalny najlepszy probiotyk odpowiedni dla wszystkich. Inny preparat będzie zalecany podczas biegunki poantybiotykowej, inny u osób z zespołem jelita drażliwego, a jeszcze inny w celu wsparcia prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego lub wzmocnienia odporności. Dlatego odpowiedni dobór szczepu zależeć powinien nie tylko od ilości bakterii w preparacie, czy jego popularności, lecz wyników badań klinicznych potwierdzających skuteczność konkretnego preparatu w danej sytuacji.

Dobry probiotyk na jelita - preparat dobrany do indywidualnych potrzeb 

Wśród preparatów na zespół jelita drażliwego znajdują się również probiotyki. Ich rola we wspomaganiu leczenia tego schorzenia i łagodzenia pojawiających się u pacjenta objawów nie jest jednak do końca jasna. Wiele badań nie potwierdziło skuteczności probiotyków w terapii zespołu jelita drażliwego (IBS), choć przegląd dostępnych danych naukowych z roku 2015 wykazał, że probiotyki mogą łagodzić objawy IBS i zwiększać prawdopodobieństwo ich ustąpienia. W związku z tym, liczni eksperci zalecają przyjmowanie probiotyków przebadanych klinicznie w odpowiedniej dawce i przez odpowiednio długi czas. Pewną skuteczność u pacjentów z IBS udowodniono w przypadku bakterii Lactobacillus plantarum 299v, które znajdują się w preparacie Sanprobi IBS. 

Jakie probiotyki wspomagają procesy trawienne?

Prawidłowo funkcjonująca flora jelitowa odgrywa ważną rolę w utrzymaniu zdrowia układu pokarmowego. Bakterie probiotyczne mogą wspierać równowagę mikrobioty zasiedlającej jelito ludzkie, pomagać w jej odbudowie po infekcjach lub w trakcie antybiotykoterapii oraz łagodzić niektóre dolegliwości, takie jak wzdęcia czy uczucie dyskomfortu. W przypadku wspomagania pracy jelit najlepiej przebadane są m.in. Lactobacillus plantarum 299v, który może łagodzić objawy zespołu jelita drażliwego, oraz Lactobacillus rhamnosus GG, wykorzystywany m.in. podczas i po antybiotykoterapii.

Nie wszystkie probiotyki działają jednak tak samo. Korzyści zdrowotne są związane z konkretnymi szczepami probiotycznymi, dlatego wybór preparatu powinien być dostosowany do rodzaju dolegliwości. Warto również pamiętać, że probiotyki nie zastępują zdrowej diety bogatej w błonnik, który stanowi pożywkę dla pożytecznych bakterii zasiedlających jelito grube.

Bakterie z rodzaju Lactobacillus w probiotykach dopochwowych

Bakterie z rodzaju Lactobacillus są naturalnym elementem mikrobioty pochwy. Produkują kwas mlekowy, który pomaga utrzymać odpowiednie pH i ogranicza rozwój drobnoustrojów chorobotwórczych. Probiotyki dopochwowe zawierają najczęściej szczepy Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus casei lub Lactobacillus plantarum. Mogą one wspierać odbudowę prawidłowej mikroflory okolic intymnych i łagodzić występujące dolegliwości w trakcie trwania infekcji. Zwykle stanowią jednak leczenie uzupełniające i sprawdzają się w profilaktyce.

Jakie probiotyki na odporność i alergię?

 
Prawidłowa mikrobiota jelitowa wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego, dlatego niektóre szczepy bakterii mogą wspierać naturalne mechanizmy obronne organizmu. Badania wskazują, że wybrane probiotyki, takie jak Lactobacillus rhamnosus GG, Lactobacillus casei Shirota czy Bifidobacterium animalis subsp. lactis BB-12, mogą w niewielkim stopniu zmniejszać ryzyko niektórych infekcji lub skracać czas ich trwania, jednak efekt ten zależy od zastosowanego szczepu i czasu trwania kuracji.

Wpływ probiotyków na alergię nadal jest przedmiotem badań. Najwięcej danych dotyczy profilaktyki atopowego zapalenia skóry u dzieci z grup ryzyka, natomiast nie potwierdzono jednoznacznie ich skuteczności w zapobieganiu astmie, alergicznemu nieżytowi nosa czy alergiom pokarmowym. Dlatego wybierając najlepszy probiotyk, warto kierować się wynikami badań klinicznych oraz indywidualnymi potrzebami organizmu.

Nie istnieje jeden najlepszy probiotyk, który sprawdzi się u każdego. Skuteczność preparatu zależy przede wszystkim od zawartych w nim szczepów bakterii, ich ilości oraz wskazania do stosowania. Dlatego podczas wyboru probiotyku warto zwracać uwagę nie tylko na liczbę bakterii czy liczbę szczepów, ale przede wszystkim na wyniki badań klinicznych potwierdzające skuteczność konkretnego szczepu. Odpowiednio dobrane bakterie probiotyczne mogą wspierać mikrobiotę jelitową, prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego oraz zmniejszać ryzyko niektórych dolegliwości, takich jak biegunka poantybiotykowa. Warto jednak pamiętać, że probiotyki nie zastępują leczenia zaleconego przez lekarza, w celach wspomagających i profilaktycznych warto jednak włączyć je do swojej diety.