Wodnisty czy ropny katar u dziecka - podpowiadamy jak z nim walczyć i kiedy zgłosić się do lekarza!

Co oznacza żółty katar?

Na początku wyjaśnijmy, że przezroczysty, żółty lub zielony katar u dziecka nie pozwala na odróżnienie infekcji wirusowej od bakteryjnej. Kolor kataru naturalnie zmienia się podczas choroby. Nadal jednak często można spotkać się z łączeniem ropnej żółtawej lub zielonkawej wydzieliny z zakażeniem bakteryjnym. Tymczasem żółty katar zazwyczaj towarzyszy infekcjom wirusowym, przez co niemal zawsze pojawia się w przebiegu przeziębienia lub grypy.

Możemy wyróżnić 3 etapy kataru, określane również jako fazy kataru:

• faza naczyniowa - wirus dostaje się do nabłonka, co zapoczątkowuje szereg reakcji obronnych organizmu i zaburza pracę rzęsek. Naczynia krwionośne ulegają rozszerzeniu i stają się bardziej przepuszczalne. W wyniku tego działania pojawia się wodnisty katar u dziecka,
• faza komórkowa - śluz gęstnieje, przez co staje się trudniejszy do usunięcia. Zaczyna zalegać w jamach nosa, a zazwyczaj również w zatokach. W większości przypadków katar zatrzymuje się na tym etapie,
• faza nadkażenia bakteryjnego - zalegająca ropna wydzielina i warunki panujące w jamach nosowych oraz zatokach sprzyjają namnażaniu się bakterii. W około 10% przypadkach, dochodzi do rozwoju nadkażenia bakteryjnego.

 
Zapalenie błony śluzowej nosa najczęściej występuje jednocześnie z zapaleniem błony śluzowej zatok. Obrzęk śluzówki ogranicza efektywne odpływanie śluzu z zatok. Wydzielina zaczyna się więc gromadzić w zatokach, bez możliwości ujścia. Można się jeszcze spotkać z określeniem “katar zatokowy u dziecka”. W rzeczywistości, stan zapalny dotyczy zarówno zatok jak i nosa, dlatego prawidłową nazwą jest “zapalenie błony śluzowej nosa i zatok”. Zapalenie zatok u dziecka powoduje charakterystyczny ból w okolicy czoła i nosa, nasilający się podczas schylania. 

Jak wygląda ropny katar? Dość łatwo można rozpoznać ropny katar u dziecka. Mówimy o nim, gdy wydzielina z nosa ma dość gęstą strukturę, a jej kolor przybiera zabarwienie żółtawe lub zielonkawe. Gęsty katar może mieć nieprzyjemny zapach.

Ile trwa katar ropny?

Standardowo katar trwa ok. 7 dni. W przypadku niemowląt i małych dzieci, zazwyczaj jednak utrzymuje się on dłużej i jest to średnio 10-14 dni. 
Sam wodnisty katar i kichanie może trwać przez co najmniej 3-5 dni. Następująca później zmiana wyglądu wydzieliny na gęstszą, zieloną lub żółtą to kolejne 2-3 dni. Zazwyczaj, spływający wówczas katar do gardła powoduje też pojawienie się mokrego kaszlu. 

Co robić, gdy ropny katar męczy dziecko?

Jak wyleczyć ropny katar u dziecka? Do łagodzenia objawów ostrego zapalenia zatok przynosowych wykorzystuje się różne preparaty. Na zatkany nos u dziecka można zastosować lek obkurczający, zawierający ksylometazolinę (np. Nasic Kids, Sudafed Xylospray HA dla dzieci) lub oksymetazolinę (np. Nasivin Baby, Oxalin Junior). Ich działanie jest bardzo podobne. Różnica jest taka, że lek z oksymetazoliną można podać już od 3. miesiąca życia (np. Nasivin Baby). Preparaty z ksylometazoliną dopuszczone są do podawania dzieciom powyżej 2. roku życia. Oba związki przy dłuższym stosowaniu mogą powodować przesuszenie śluzówki nosa. Wymienione leki łagodzą nieco odczuwane objawy, natomiast ich ogólna skuteczność w leczeniu kataru ropnego jest niewielka. Środki te są pomocne w pierwszej fazie kataru. Nie należy jednak stosować ich częściej niż wskazuje na to dawkowanie opisane w ulotce i nie dłużej niż 3-5 dni.

Zmniejszyć uciążliwe dolegliwości u dzieci może oczyszczanie nosa i zatok. U najmłodszych pacjentów można zastosować wodę morską w spray’u. Przykładowym preparatem do oczyszczania nosa u dzieci jest hipertoniczny Sterimar Baby, dedykowany niemowlętom już od 3. miesiąca życia. Izotoniczne roztwory wody morskiej działają głównie oczyszczająco i nawilżająco. Aby zmniejszyć obrzęk błony śluzowej, lepsze efekty osiągniemy stosując roztwór soli o wyższym stężeniu - hipertoniczny. Hipertoniczna woda morska pomaga rozrzedzić i usunąć zalegającą wydzielinę. U dzieci powyżej 4. roku życia można już płukać nos i zatoki przy pomocy specjalnej butelki, w której umieszcza się roztwór soli fizjologicznej (np. Irigasin Junior). Płukanie nosa i zatok u dzieci jest skuteczniejsze w leczeniu kataru niż w przypadku osób dorosłych. Stosowanie wody morskiej oraz płukanie nosa jest zalecane głównie w drugiej fazie kataru, gdy pojawia się gęsta, głęboko zalegająca wydzielina u niemowlaka.

Z czego inhalacje na katar dla dziecka? Inhalacje nie okazały się skuteczne w łagodzeniu zielonego czy też żółtego kataru u dziecka. Nie ma obecnie podstaw naukowych, aby zalecać inhalacje na katar u dzieci. Pomocne mogą być natomiast preparaty ziołowe, zawierające korzeń goryczki, ziele werbeny, kwiat bzu czarnego, kwiat pierwiosnka i ziele szczawiu. Mieszanka ta znajduje się w leku Sinupret. Tabletki przeznaczone są dla osób dorosłych, ale krople można podawać też dzieciom powyżej 6. roku życia.

Czy ropny katar przejdzie bez antybiotyku? Żółta wydzielina lub zielony katar u dziecka, ze względu na fakt, iż wcale nie musi oznaczać infekcji bakteryjnej, nie powinien być leczony przy pomocy antybiotyku. Lek ten można rozważyć, jeśli istnieje podejrzenie nadkażenia bakteryjnego, choć i w tym przypadku nie zawsze konieczne jest zastosowanie antybiotyku. Lekarz podejmuje decyzje o jego wprowadzeniu biorąc pod uwagę wiele innych czynników, takich jak ogólny stan zdrowia dziecka, obecność innych objawów czy chociażby obciążenie chorobami przewlekłymi.

Regularne płukanie nosa sola fizjologiczną lub wodą morską pomaga rozrzedzić wydzielinę. Warto też zadbać o odpowiednie warunki w pomieszczeniu, takie jak optymalna temperatura i nawilżanie powietrza, aby zapobiegać wysychaniu błony śluzowej nosa.

Ostry i przewlekły katar ropny u dziecka - kiedy zgłosić się do lekarza?

Zmieniający się kolor kataru u dziecka przy jednoczesnym braku innych, niepokojących objawów nie jest wskazaniem do konsultacji lekarskiej. Warto zgłosić się do lekarza, jeśli:

• katar u dziecka utrzymuje się dłużej niż 2 tygodnie - czasami rozwija się przewlekły katar (przewlekłe zapalenie zatok), którego objawy utrzymują się dłużej niż 12 tygodni i wymaga przeprowadzenia odpowiedniej diagnostyki. Konieczne może być wówczas wykonanie dodatkowych badań, które pomogą znaleźć przyczynę problemu,
• obserwujemy ropiejące oczy u dziecka przy katarze - przy katarze może pojawić się nasilone łzawienie, jednak wydzielina powinna być przezroczysta i wodnista. Jeśli jest ropna, należy zgłosić się do lekarza. Więcej o tym problemie pisaliśmy w artykule: Ropiejące oczy u dziecka - jak pielęgnować oczy niemowlaka?
• dziecko dotyka ucha lub skarży się na ból ucha (dotyczy to starszych dzieci, które potrafią się dobrze komunikować) czy też zatkane ucho przy katarze - może to świadczyć o zapaleniu ucha środkowego. U dzieci poniżej 2. roku życia lub starszych, u których jednocześnie pojawia się gorączka, konieczna jest wizyta u lekarza. U dzieci powyżej 2. roku życia z łagodnym przebiegiem choroby, wystarczyć mogą leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. Jeśli objawy nie ustępują mimo ich stosowania, również należy zgłosić się do lekarza,
• pojawia się katar i kaszel u niemowlaka poniżej 3. miesiąca życia bez gorączki lub z gorączką, katar i kichanie nawraca co pewien czas lub towarzyszy mu zapalenie spojówek i łzawienie - może być to katar alergiczny,
• katar dotyczy tylko jednej części nosa - gęsty, ropny katar wypływający tylko z jednej dziurki może świadczyć o obecności ciała obcego,
• oprócz kataru pojawia się wysoka gorączka, silne osłabienie lub inne niepokojące objawy.

 
Katar a koronawirus - dominujący obecnie wariant wirusa SARS-CoV-2 powoduje objawy bardzo podobne do tych, które występują przy przeziębieniu (nieżyt nosa, silny ból gardła, ból głowy, kaszel, osłabienie). Bez przeprowadzenia odpowiednich testów, rozróżnienie między COVID a innymi chorobami górnych dróg oddechowych może być bardzo trudne lub wręcz niemożliwe.

Katar a szczepienie

Katar nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia dziecka. W każdym przypadku, lekarz indywidualnie ocenia stan zdrowia dziecka i możliwość jego zaszczepienia. Najczęściej nie wymaga ona rezygnacji z przeprowadzenia szczepienia. Przeciwwskazaniem może być jednak ostra infekcja przebiegająca z gorączką lub zaostrzenie kataru alergicznego. Lekarz u każdego dziecka indywidualnie musi ocenić stosunek korzyści wynikających ze szczepienia do ewentualnego ryzyka.

Leki na katar dla dzieci łagodzą uciążliwe i nieprzyjemne objawy. Ich działanie najczęściej jest jednak krótkotrwałe. Dodatkowo, należy zadbać o odpowiednie nawadnianie małego pacjenta i zapewnienie mu odpoczynku, jeśli tego potrzebuje. Aby ograniczyć ilość infekcji, które często wiążą się z wystąpieniem kataru, warto zadbać o układ odpornościowy malucha, czemu poświęciliśmy artykuł: Co na odporność dla dzieci - jak wybrać preparat dla najmłodszych?.