Potówki u dzieci i niemowląt- objawy, przyczyny i sposoby leczenia

Jakie są najczęstsze przyczyny powstawania potówek u dzieci?

Czym są potówki u niemowlaka? Są one łagodnym schorzeniem dermatologicznym wynikającym z zaburzeń funkcjonowania gruczołów potowych. Najczęściej pojawia się w miejscach gdzie dochodzi do zwiększonego wydzielania potu i ograniczonej cyrkulacji powietrza, tj. na szyi, karku, klatce piersiowej, plecach, pod pachami, w pachwinach, w zgięciach łokciowych i kolanowych. Wysypka przyjmuje postać pęcherzyków, krostek, grudek. Występują w skupiskach, są drobne, czerwone i niekiedy swędzące.

Wzrost wilgotności i temperatury otoczenia sprzyja powstawaniu potówek w różnych miejscach ciała. Takie warunki atmosferyczne wzmagają pracę gruczołów potowych. Jeśli ulegną one zatkaniu, to pot nie może z nich swobodnie uchodzić, co skutkuje z kolei pojawieniem się charakterystycznej wysypki. Warto wspomnieć, że u małych dzieci gruczoły potowe nie są jeszcze w pełni rozwinięte, więc potówki pojawiają się u nich stosunkowo często, szczególnie latem. Co jeszcze sprzyja zatkaniu gruczołów potowych i przyczynia się do powstania potówek?

• nadmierne pocenie się (hiperhydroza)
• noszenie nieprzewiewnej, obcisłej odzieży
• niedojrzałość gruczołów potowych u niemowląt (dodatkowo mechanizmy termoregulacji nie są jeszcze w pełni rozwinięte u małych dzieci),
• stosowanie ciężkich, okluzyjnych kosmetyków (m.in. oliwki dla niemowląt), które powodują bezpośrednie zapychanie gruczołów potowych, zwłaszcza w warunkach wysokiej temperatury otoczenia,
• unieruchomienie i długotrwałe leżenie.

Jak rozpoznać potówki u niemowlaka?

Potówki u niemowlaka rozpoznaje się na podstawie charakterystycznego wyglądu zmian, ich typowej lokalizacji oraz wyraźnego związku z przegrzaniem i poceniem się. Potówki u małego dziecka zwykle przybierają formę drobnych, czerwonych pęcherzyków wypełnionych płynem. Ich średnica nie przekracza 1-2 mm, a skóra między zmianami zazwyczaj wygląda prawidłowo. Jeśli dojdzie do rozwoju stanu zapalnego wtedy krostki stają się bardziej grudkowe i mocniej zaczerwienione. Mogą umiejscawiać się niemal na całym ciele malucha, tj. na pupie, tułowiu, dłoniach, stopach, udach, pod pachami, na szyi, a nawet na twarzy, głównie tam gdzie łatwo o przegrzanie ciała. Charakterystyczne jest występowanie potówek w okresie letnim, na skutek nadmiernego pocenia się malucha, ze względu na wysokie temperatury otoczenia.

Na co jeszcze należy zwrócić uwagę podczas stawiania diagnozy, aby nie pomylić potówek z inną wysypką? Występuje ona nie pojedynczo, ale w skupiskach i może przybrać różne formy. Wyróżnia się trzy rodzaje potówek:

• potówki zwykłe – pojawiają się licznie na powierzchni skóry w 6. lub 7. dobie życia, wyglądają jak drobne białe pęcherzyki, zwykle samoistnie znikają,
• potówki czerwone – występują w głębszych warstwach skóry, na skutek rozwijającego się stanu zapalnego pojawiają się czerwone grudki z pęcherzykiem na szczycie; takie zmiany występują zwykle u dwutygodniowych niemowląt i zbiegają się w czasie występowania trądziku niemowlęcego; pojawiają się także u starszych dzieci na skutek przegrzania; potówki tego typu zlokalizowane są zwykle w pachwinach, na karku i twarzy,
• potówki głębokie – najcięższa forma potówek, która dotyka jeszcze głębszych warstw skóry na skutek postępującego stanu zapalnego.

Objawy potówek u dzieci i niemowląt

Potówki zwykłe charakteryzują się jedynie wykwitem na skórze i nie wpływają na codzienne funkcjonowanie. Dziecko raczej nie wykazuje innych niepokojących objawów ogólnych, a zmiany ustępują samoistnie, gdy tylko wyeliminuje się nadmierną potliwość. Problem pojawia się gdy dojedzie do zakażenia bakteryjnego, wówczas potrzeba wdrożyć odpowiednie leczenie. Bardziej zaawansowane potówki czerwone, które częściej występują nie tylko u niemowląt, ale także u starszych dzieci, powodują pieczenie i świąd.

Warto zwrócić uwagę, że potówki powstają na skutek przegrzania organizmu i mogą stanowić jeden z jego symptomów. Z kolei bez odpowiedniej interwencji stan ten może prowadzić nawet do udaru cieplnego czy też odwodnienia dziecka, a długofalowo do zaburzenia termoregulacji i obniżenia odporności. Na jakie inne objawy przegrzania niemowlaka należy zwrócić uwagę?

• zaczerwieniona skóra na twarzy,
• niechęć do zabawy,
• senność,rozdrażnienie i płacz.

Wiadomo już, że krostki na twarzy u niemowlaka i innych częściach ciała nie zawsze muszą oznaczać potówki. Utrzymujące się zmiany na skórze zawsze warto pokazać lekarzowi, szczególnie w przypadku niemowląt. Do pediatry należy zgłosić się również gdy oprócz czerwonych krostek na ciele wystąpią inne objawy, np. gorączka.

Jakie metody mogą przynieść ulgę maluchowi?- domowe sposoby na potówki u dzieci

Podstawowym postępowaniem w warunkach domowych pomagającym zarówno na potówki, jak i nadmierne pocenie jest zapewnienie skórze wentylacji i suchości. Należy ubierać dziecko w ubranko z naturalnych materiałów, oddychające i przewiewne. Warto zadbać o strój dla malucha adekwatny do pogody. Latem zdecydowanie wystarczy jedna warstwa ubrań. Regularnie należy wietrzyć pomieszczenie, w którym przebywa maluch, dbając również by temperatura wokół nie była zbyt wysoka. Potówki i podrażnienia na skórze są dowodem na to, że należy unikać przegrzewania dziecka.

Warto zadbać również o codzienną pielęgnację skóry malucha sięgając po odpowiednie  kosmetyki do pielęgnacji skóry dziecka. Ważne jest zapewnienie skórze właściwego nawilżenia i ochrony, ale bez jej zapychania.

Potówki u niemowlaka na twarzy i ciele można przemywać naparem z nagietka lub rumianku. Do kąpieli sprawdzi się również odpowiednio sporządzony roztwór mąki ziemniaczanej, czyli krochmal o właściwościach łagodzących i przeciwzapalnych.

Co na potówki u niemowlaka w okolicy pieluszkowej? Warto w miarę możliwości częściej zmieniać pieluszki i wietrzyć pupę malucha, a gdy zakładamy pampers można zastosować puder lub zasypkę dla niemowląt bądź zwykłą mąkę ziemniaczaną, które to mają właściwości adsorpcyjne. Tego typu produkty można wykorzystać również w przypadku starszych dzieci, które mają tendencję to potówek pod pachami, w pachwinach lub na stopach.

Jak leczyć potówki u dzieci i niemowląt?

Bywa jednak, że problem potówek jest nieco poważniejszy. Dzieje się tak w wyniku zakażenia bakteryjnego zmian na skórze, np. kiedy dziecko rozdrapie krostki i stają się one bardzo rozognione. Co na potówki u dziecka gdy doszło do zaognienia zmian? Konieczna jest wtedy wizyta u lekarza, który przepisze odpowiednią maść na potówki na receptę. W składzie tego typu leków zwykle znajdują się antybiotyk, a niekiedy steryd, który pomoże zniwelować świąd i stan zapalny. Takie leczenie trwa najczęściej kilka dni, a jego kluczową częścią jest zapewnienie zmianom skórnym suchości i dostępu powietrza.

Jak odróżnić potówki od innych zmian skórnych?

Potówki mogą być mylone z innymi chorobami skóry, takimi jak alergie pokarmowe czy infekcje. Warto zwrócić uwagę, że wysypka alergiczna zwykle jest drobniejsza i utrzymuje się dłużej. Z kolei zmianom skórnym związanym z infekcją towarzyszą objawy dodatkowe, m.in. gorączka, czy ból gardła. Z jakimi zmianami na skórze dziecka najczęściej różnicuje się potówki ze względu na podobny wygląd?

• Trądzik niemowlęcy- jego powstawanie wynika z zaburzeń hormonalnych, tj. wpływu androgenów matczynych na gruczoły łojowe niemowlaka. Pojawia się kilka tygodni po porodzie i zlokalizowany jest wyłącznie na twarzy malucha (policzki, czoło, broda). Zmiany na skórze niemowlaka nie wykazują związku z przegrzaniem i poceniem. Niepotrzebne zastosowanie preparatów wysuszających i przeciwpotnych może wysuszać skórę i pogorszyć jej stan.
• Zapalenie mieszków włosowych- przyjmuje formę grudek lub krostek z ropną treścią, zmiana związana jest z ujściem włosa, a wokół występuje rumień zapalny. Krostki pojawiają się na owłosionej skórze głowy, pośladkach, udach i karku. Zmiany wymagają leczenia przeciwbakteryjnego lub przeciwgrzybiczego, w zależności od przyczyny.
• Alergiczne zapalenie skóry kontaktowe lub pokarmowe- występuje silny świąd, a do tego suchość, rumień, czy łuszczenie, zmiany nie mają jednoznacznego związku z temperaturą otoczenia. Leczenie wymaga eliminacji alergenu i zastosowania leków przeciwhistaminowych, jak i sterydowych.
• Atopowe zapalenie skóry- zmiany na skórze cechuje bardzo silny świąd, ich nawrotowość i długie utrzymywanie się. Zlokalizowane są na twarzy i owłosionej skórze głowy u niemowląt, a u starszych dzieci na zgięciach łokciowych i kolanowych. Schorzenie wymaga odbudowy bariery hydrolipidowej, a niekiedy również leczenia farmakologicznego.
• Odparzenie pieluszkowe (pieluszkowe zapalenie skóry)- powstaje na skutek długotrwałego kontaktu skóry z wilgocią, moczem i kałem oraz tarcia i maceracji naskórka. Mogą pojawić się nadżerki. Postępowanie wymaga częstych zmian pieluch, stosowania kremów barierowych, a czasem też leczenia przeciwgrzybiczego i przeciwbakteryjnego.

Co ważne z punktu widzenia diagnostyki różnicującej potówki zwykle nie ograniczają się do jednego obszaru ciała, co więcej mogą ustępować samoistnie po kilku dniach, zwłaszcza przy zmianie pielęgnacji i unikaniu przegrzewania.

Aby unikać potówek, ale taż nadmiernej potliwości warto zapewnić dziecku przewiewną odzież, adekwatną do pogody, nie dopuszczać, aby przebywało ono w zbyt wysokich temperaturach  i dbać o jego nawodnienie. W wyniku przegrzania organizmu dojść może nie tylko do pojawienia się zmian skórnych, ale również poważnych problemów zdrowotnych. Zasady te powinny być przestrzegane zarówno przez osoby dorosłe, jak i dzieci, ale przede wszystkim seniorów, którzy zwykle mają tendencję do przegrzewania pozostawionych im pod opiekę maluchów. W tym wypadku nadmierna troska może okazać się zdradliwa.