Cukrzyca ciążowa - objawy, zagrożenia, leczenie

Przyczyny cukrzycy ciążowej

Co to jest cukrzyca ciążowa? Trzeba wiedzieć, że w trakcie trwania ciąży fizjologicznie dochodzi do spadku wrażliwości tkanek na działanie insuliny. Insulinooporność jest efektem zmian hormonalnych, jakie zachodzą w organizmie ciężarnej, tj. wzrostem stężenia estrogenów, progesteronu i laktogenu łożyskowego. W większości przypadków dochodzi jednak do równoczesnego zwiększenia produkcji insuliny, celem kompensacji zwiększonego zapotrzebowania na hormon, co skutkuje wyrównaniem poziomu glukozy. Niemniej jednak u niektórych ciężarnych obserwuje się brak tego zjawiska. Gdy poziom insuliny w ciąży nie jest wystarczający, wzrasta ilość glukozy we krwi. Kiedy przekroczy on przyjęte normy mówi się wówczas o cukrzycy ciężarnych.

Czynnikami ryzyka zwiększającymi prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń gospodarki węglowodanowej w ciąży są:

• nadmiar tkanki tłuszczowej,
• niska aktywność fizyczna lub jej brak,
• nadciśnienie tętnicze,
• cukrzyca typu 2 w rodzinie,
• wiek pacjentki (po 35. roku życia),
• porody dzieci o dużej masie urodzeniowej (> 4 kg),
• wcześniejsze zgony wewnątrzmaciczne,
• urodzenie dziecka z wadą rozwojową,
• rozpoznanie cukrzycy ciążowej we wcześniejszych ciążach,
• wielorództwo,
• zespół policystycznych jajników.

Diagnostyka, czyli jak wykonać doustny test obciążenia glukozą? Normy cukrzycy ciążowej

Przy jakich wartościach glikemii mówimy o cukrzycy w ciąży i jak wygląda diagnostyka? Otóż ze względu na znaczący wzrost zachorowań na cukrzycę w trakcie ciąży, wprowadzono badania przesiewowe celem weryfikowania czy rozwija się u kobiety cukrzyca ciążowa. Szacuje się, że problem może dotyczyć nawet 10% ciężarnych. Co więcej, zagrożenia zdrowotne dla mamy i rozwojowe dla płodu jest na tyle istotne, że niezwykle ważne jest, aby cukrzyca ciążowa diagnozowana była na wczesnym etapie ciąży.

Według zaleceń badanie poziomu cukru we krwi powinno obejmować wszystkie ciężarne, które na pierwszej wizycie u ginekologa potwierdzającej ciążę mają dodatni wywiad w kierunku cukrzycy ciążowej, czyli znajdują się w grupie ryzyka. Gdy wynik jest prawidłowy oraz w przypadku wszystkich pozostałych ciężarnych, między 24. a 28. tygodniem ciąży lekarz zleca wykonanie testu obciążenia glukozą. Badanie polega na pomiarze stężenia glukozy na czczo oraz po 1 i 2 godzinach od wypicia 75 g glukozy rozpuszczonej w 200 ml wody. Po przyjęciu roztworu glukozy, pomiędzy pomiarami, pacjentka musi pozostać w spoczynku i powinna przebywać w placówce gdzie wykonywane jest badanie krzywej cukrowej, w razie konieczności podjęcia interwencji medycznej.

Do badania warto też odpowiednio się przygotować. Zalecana jest dieta wysokowęglowodanowa 3 dni przed oznaczeniem, a ostatni posiłek należy spożyć co najmniej 8 godzin przed pierwszym pobraniem krwi. Oczywiście u pacjentek, u których badanie poziomu cukru na początku ciąży dało wynik nieprawidłowy dokładniejsza diagnostyka jest podejmowana natychmiastowo. U nich też test obciążenia glukozą wykonuje się wcześniej, a po 24. tygodniu jest on powtarzany.

Jednym z kryteriów do rozpoznania cukrzycy ciążowej są następujące wartości glukozy we krwi, jakie uzyskuje pacjentka w czasie testu obciążenia glukozą:

• poranny poziom glukozy (na czczo) ≥ 92 mg/dl (5,1 mmol/l),
• w 1 godzinie badania ≥ 180 mg/dl (10 mmol/l),
• w 2 godzinie badania ≥ 153 mg/dl (8,5 mmol/l).

Objawy cukrzycy ciążowej

W kontekście rozpoznania cukrzycy u przyszłej mamy najważniejsza jest świadomość pacjentki i lekarza dotycząca ryzyka wystąpienia podwyższonego stężenia glukozy we krwi w ciąży. Stąd tak dużą wagę powinno przykładać się do wywiadu zebranego od ciężarnej. Ważne są też oznaczenia poziomu glukozy we krwi, wykonane zgodnie z zaleceniami specjalistów. Objawy cukrzycy ciążowej mogą być niespecyficzne i niezbyt nasilone.

Objawy cukrzycy w ciąży, które najczęściej zgłaszają pacjentki to:

• częste oddawanie moczu,
• wzmożony apetyt i pragnienie,
• nawracające infekcje dróg moczowych,
• spadek masy ciała,
• nawracające infekcje pochwy,
• zaburzenia ostrości widzenia.

Skutki cukrzycy ciążowej dla dziecka, nieleczona cukrzyca ciążowa

Nadmiar glukozy krążący we krwi matki, która ma problem z jej metabolizmem, przechodzi przez barierę łożyskową. Dlatego też u płodu również występuje hiperglikemia. Odpowiedzią na nią jest wzrost produkcji insuliny u płodu. Hormon ten nie pokonuje bariery łożyskowej, więc jest syntetyzowany przez dziecko od 12. tygodnia życia.

Zmiany w gospodarce hormonalnej (wzrost produkcji insuliny) u płodu mogą prowadzić do powstania wad wrodzonych oraz licznych zaburzeń metabolicznych:

• przerost tkanki mięśniowej i tłuszczowej,
• powiększenie serca i wątroby,
• wzrost masy urodzeniowej dziecka (> 4000 g),
• opóźnienie dojrzewania narządów (głównie płuc, wątroby oraz mięśnia sercowego),
• zwiększone ryzyko niedotlenienia wewnątrzmacicznego płodu, a co za tym idzie uszkodzenia układu nerwowego.

Podwyższony poziom glukozy we krwi niesie również konsekwencje zdrowotne dla samej matki oraz stwarza zagrożenie dla prawidłowego przebiegu ciąży. Znacznie częściej w takich przypadkach diagnozuje się u pacjentek nadciśnienie indukowane ciążą. Zwiększa się ryzyko rzucawki, urazów okołoporodowych, a sama ciąża rozwiązywana jest zwykle przez cięcie cesarskie. Stan hiperglikemii na etapie życia płodowego skutkuje u noworodka hipoglikemią i wzrostem poziomu bilirubiny (żółtaczka u noworodka) po porodzie. Niekiedy może generować rónież kłopoty z oddychaniem czy zaburzenia krążenia.

Cukrzyca ciążowa to bardzo poważny problem zdrowotny w ciąży, który stanowi zagrożenie dla prawidłowego rozwoju płodu, a w niektórych przypadkach może nawet zagrażać życiu dziecka. Dlatego ważne jest, aby leczyć cukrzycę w ciąży i regularnie monitorować poziom glukozy we krwi matki.

Jak wygląda leczenie cukrzycy ciążowej? Podstawy diety cukrzycowej dla przyszłej mamy

Celem terapii cukrzycy w ciąży jest uregulowaniu poziomu glukozy i osiągnięcie następujących jej wartości:

• na czczo i przed posiłkami: 70–90 mg/dl (3,3 – 5,0 mmol/l),
• godzinę po posiłkach: < 120 mg/dl (< 6,7 mmol/l).

Ciężarna samodzielnie i regularnie powinna wykonywać pomiary cukru we krwi według zaleceń lekarza. Samokontrola to bez wątpienia jeden z ważnych elementów terapii cukrzycy ciążowej.

Jakie są metody leczenia cukrzycy ciążowej? Podstawą leczenia cukrzycy w ciąży jest odpowiednia dieta i zmiana stylu życia. Jaka dieta jest najlepsza w przypadku cukrzycy ciążowej? Jakie zmiany w codziennych aktywnościach powinna wprowadzić przyszła mama,czyli jak obniżyć cukier na czczo w ciąży, ale również w ciągu dnia?

Komponując posiłki należy zwrócić uwagę na ich ilość oraz jakość. Znaczenie ma wielkość porcji poszczególnych składników- węglowodany powinny stanowić połowę spożywanych składników odżywczych, 30 % białko, a 20% tłuszcze w tym głównie nienasycone. Wszelkie produkty bogate w cukry powinny należeć do grupy węglowodanów „o niskim indeksie glikemicznym”. Nie powodują one gwałtownego wzrostu poziomu glukozy po ich spożyciu. Dlatego też w zdrowej diecie preferowane są nieprzetworzone produkty spożywcze, tj. surowe warzywa (w tym warzywa strączkowe, ale też nasiona roślin strączkowych), niektóre owoce (np. jabłka, wiśnie), produkty zbożowe wieloziarniste, makaron z mąki razowej, dziki ryż, kasze, płatki zbożowe. Stanowią one także dobre źródło błonnika pokarmowego, który to spowalnia wchłanianie cukrów w przewodu pokarmowego. Z kolei warto unikać jasnego pieczywa pszennego, pszennego makaronu, słodyczy oraz produktów spożywczych wysokoprzetworzonych.

Zapotrzebowanie kaloryczne wynosi zwykle 35 kcal na każdy kilogram masy ciała kobiety. Należy pamiętać, że deficyty kaloryczne nie są zwykle zalecane. Konieczny jest bowiem stopniowy przyrost masy ciała ciężarnej. W ciągu dnia ważne jest regularne spożywanie posiłków, przyszła mama powinna jeść ich 5 – 6.

Warto pamiętać, że aktywność fizyczna zwiększa wrażliwość tkanek na działanie insuliny. Dlatego jest ona tak ważna w kontekście wyrównania cukrzycy ciążowej przyszłej mamy. Zaleca się im sport dostosowany do stanu zdrowia i samopoczucia. Preferowane formy aktywności to m.in. spacery, pływanie i odpowiednio dobrane ćwiczenia gimnastyczne.

Jeśli dieta cukrzycowa oraz regularna aktywność fizyczna nie pomogą unormować poziomu cukru we krwi ciężarnej, konieczna jest insulinoterapia. Dobranie odpowiedniego preparatu oraz jego dawkowania leży po stronie lekarza diebetologa, który ma doświadczenie w leczeniu cukrzycy u ciężarnych. U kobiet w ciąży nie ordynuje się doustnych leków na cukrzycę, w ich wypadku konieczne jest stosowanie insuliny.

Czy cukrzyca ciążowa wpływa na poród?

Czy przy cukrzycy ciążowej rodzi się wcześniej? Nawet 30 % dzieci, których mama chorowała na cukrzycę ciążową grozi wcześniactwo. Wiąże się to ze wzrostem ryzyka takich powikłań jak: zespół zaburzenia oddychania, infekcje, niedotlenienie, krwawienia okołokomorowe i dokomorowe. Oczywiście wszystko zależy od tego, w którym miesiącu ciąży nastąpi rozwiązanie, a także od stopnia zaawansowania cukrzycy u ciężarnej oraz jej prowadzenia.

Kiedy cukrzyca w ciąży jest ustabilizowana, a ciąża donoszona do 37. tygodnia, nic nie stoi na przeszkodzi, aby poród przebiegał w sposób naturalny. Rodząca musi mieć jednak stale monitorowany poziom cukru, a często dostaje również glukozę oraz insulinę w formie wlewu.

Niemniej jednak, kiedy masa urodzeniowa dziecka przekracza 4,4 kg, pojawiają się nieprawidłowości w KTG, istnieje ryzyko powikłań u ciężarnej (retinopatia, nefropatia, zaburzenia kardiologiczne) oraz ryzyko niewspółmierności barkowej u noworodka zwykle wykonuje się cięcie cesarskie.

Cukrzyca ciążowa po porodzie

Od razu po porodzie młodej mamie podawana jest podskórnie insulina. Dawka hormonu jest jednak znacznie mniejsza od tej otrzymywanej pod koniec ciąży. Wszystko oczywiście zależy od kontrolowanego poziomu cukru we krwi. Mama i dziecko wymagają także dłuższej obserwacji po porodzie, dlatego zwykle wychodzą do domu dopiero po 5 – ciu dniach. Ustabilizowanie poziomu glukozy u młodej mamy następuje zwykle już kilka dni po narodzinach maleństwa.

Należy pamiętać, że cukrzyca ciążowa zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 w przyszłości oraz wystąpienia zaburzeń metabolizmu węglowodanów w kolejnej ciąży. Oczywiście u kobiety zalecana jest regularna kontrola glikemii. Jest to ważne szczególnie u pacjentek, u których cukrzyca ciążowa została rozpoznana już w I trymestrze. Występuje u nich największe ryzyko pojawienia się zaburzeń gospodarki węglowodanowej.

Jeśli u mamy występowała cukrzyca ciążowa, noworodek po narodzinach ma również monitorowany poziom cukru we krwi. Gdy jest on zbyt niski, maluch otrzymuje kroplówkę z glukozą. Kiedy poziom cukru we krwi nie unormuje się konieczna jest obserwacja dziecka, co wiąże się z dłuższym pobytem w szpitalu po narodzinach. Zaburzenia poziomu glukozy mogą generować problemy rozwojowe u dziecka, dlatego tak ważne jest monitorowanie jego stanu zdrowia.

Czy mając cukrzycę można zajść w ciążę? Oczywiście, że tak! Aby jednak uniknąć ewentualnych powikłań, należy zaplanować ciążę i skonsultować się z diabetologiem, który wprowadzi zmiany w leczeniu oraz zleci odpowiednie badania.

Odsetek ciąż powikłanych cukrzycą wzrasta z roku na rok. Ma to związek z wieloma czynnikami środowiskowymi, które predysponują do wystąpienia zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Utrzymanie prawidłowej masy ciała, zbilansowana, zdrowa dieta oraz regularna aktywność fizyczna w przyszłości zaowocują zmniejszeniem ryzyka rozwoju cukrzycy ciążowej. W końcu choroba ta może nieść ze sobą poważne skutki zdrowotne dla dziecka i zagrażać prawidłowemu przebiegowi ciąży, warto więc w miarę możliwości stawiać na profilaktykę!