Co to są hemoroidy? - objawy, rodzaje, diagnostyka, czynniki ryzyka

Co to są hemoroidy - rodzaje

Co to są hemoroidy? Jak wyglądają i jakie są ich rodzaje? Hemoroidy określane też jako guzki krwawnicze, są tak naprawdę prawidłowym, fizjologicznym elementem kanału odbytu. Przyjęło się jednak, że termin “hemoroidy” jest używany do określenia dolegliwości, które wywołane są przez powiększone guzki krwawnicze. Mówimy wówczas o chorobie hemoroidalnej lub żylakach odbytu.

Hemoroidy wewnętrzne znajdują się wewnątrz kanału odbytu i są początkowo niewidoczne. Można je wyczuć jedynie w badaniu per rectum, czyli badaniu odbytu palcem, przeprowadzanym przez lekarza. Hemoroidy wewnętrzne, w miarę rozwoju choroby, mogą zacząć wychodzić poza kanał odbytu. Hemoroidy zewnętrzne są natomiast widoczne gołym okiem w okolicy odbytu.

Hemoroidy wewnętrzne można podzielić na 4 stopnie:

• hemoroidy I stopnia - guzki krwawnicze nie przemieszczają się poza kanał odbytu, jedynie lekarz wykonując odpowiednie badanie może je zauważyć,
• hemoroidy II stopnia - guzki wypadają poza kanał odbytu podczas wypróżniania, a następnie cofają się bez niczyjej pomocy,
• hemoroidy III stopnia - guzki krwawnicze wypadają poza kanał odbytu i trzeba je samodzielnie odprowadzić z powrotem,
• hemoroidy IV stopnia - wyczuwalne guzki są nieodprowadzalne, nie można ich ponownie umieścić w odbycie.

Hemoroidy wewnętrzne i zewnętrzne - kogo dotyczą?

Choroba hemoroidalna występuje powszechnie. W zależności od źródła, schorzenie to dotyka 5-10% osób dorosłych. Na coraz większą zachorowalność na hemoroidy wpłynął niewątpliwie postęp cywilizacji. Z tego powodu choroba hemoroidalna uznawana jest za jedną z chorób cywilizacyjnych. Dotyczy w niemalże równym stopniu kobiet i mężczyzn. Najczęściej żylaki odbytu wykrywane są między 45. a 65. rokiem życia. Coraz częściej występują jednak również u młodszych osób. Rzadko natomiast rozwijają się poniżej 20. roku życia. Hemoroidy pojawiają się u wielu kobiet ciężarnych. Szacuje się, że problem ten doskwiera ok. 35% kobiet w czasie ciąży.

Jak wyglądają hemoroidy?

Prawidłowe guzki krwawnicze uszczelniają odbyt. Chronią przed mimowolnym oddawaniem stolca lub gazów. Jak wygląda hemoroid? Ma postać poduszeczki. Zbudowany są z sieci naczyń krwionośnych otoczonych włóknami kolagenowymi i elastynowymi. Jednym z elementów hemoroidu jest też tkanka mięśniowa, która przytwierdza guzek krwawniczy do podłoża i zapobiega zmianie jego pozycji.

Hemoroidy pod wpływem pewnych czynników zaczynają się powiększać. Dochodzi w nich do zwiększonego napływu krwi. Często nie jest możliwy już jej swobodny odpływ. Krew zaczyna więc zalegać w guzkach krwawniczych, a ich coraz większa objętość z biegiem czasu utrudnia powrót do pozycji pierwotnej. 

Jak wyglądają hemoroidy zewnętrzne? Mają one sinawy kolor. Można je wyczuć na zewnątrz odbytu, jako dość twarde guzki.

Hemoroidy - objawy

Jakie są objawy hemoroidów? Żylaki odbytu - objawy które mogą pojawić się u pacjenta z chorobą hemoroidalną są bardzo zróżnicowane. U części osób dolegliwości są łagodne i powodują minimalny dyskomfort. U innych schorzenie to jest przyczyną silnego bólu i znacznego pogorszenia jakości życia. Najczęstszym objawem hemoroidów jest krwawienie z odbytu. Krew ma kolor jasnoczerwony. Można ją zauważyć podczas wypróżnienia. Krwawienie może być tym silniejsze, im większe jest wywierane parcie na stolec. Mimo że najczęściej wynika ono właśnie z choroby hemoroidalnej, warto pamiętać, że przyczyny krwawienia mogą być różne. Cechą, która wskazuje na hemoroidy, jest zabarwienie krwi. Przy żylakach odbytu krew jest świeża i jasnoczerwona. Jeśli natomiast zauważymy krwawienie o ciemnoczerwonej barwie lub obecność skrzepów krwi, prawdopodobnie przyczyną nie są hemoroidy.

Kolejnym objawem jest ból odbytu. On również może mieć różne nasilenie. Czasem jest to po prostu lekki dyskomfort i uczucie podrażnienia. Część chorych odczuwa silny, ostry ból, który utrudnia im codzienne funkcjonowanie. Może być on szczególnie dokuczliwy podczas siedzenia. Typowe objawy hemoroidów to nie tylko ból, ale również pieczenie i swędzenie odbytu, wyciekanie śluzu, a także nietrzymanie stolca.

Co ciekawe, nie obserwuje się zależności między stopniem zaawansowania choroby a pojawiającymi się dolegliwościami. Objawy powiększonych, przekrwionych guzków krwawniczych nie są specyficzne. Oznacza to, że żaden symptom, mogący pojawić się przy hemoroidach, nie jest przypisany jedynie tej chorobie. Podobne dolegliwości mogą wystąpić również przy wielu innych schorzeniach, dlatego wymagana jest dalsza diagnostyka i znalezienie przyczyny dolegliwości. U części pacjentów pojawia się też uczucie niepełnego wypróżnienia.

Objawy choroby hemoroidalnej mogą być zbliżone do tych, które odczuwają pacjenci z chorobą zapalną jelit czy nawet chorobą nowotworową. W jednym z badań przeprowadzonych na grupie prawie 500 osób, okazało się, że spośród 63% uczestników przekonanych o obecności hemoroidów, zaledwie 18% naprawdę ją miało. 

Choroba hemoroidalna - przyczyny. Co zwiększa ryzyko wystąpienia hemoroidów?

Przyczyny hemoroidów nie są do końca poznane. Uważa się, że wpływ na rozwój choroby hemoroidalnej mogą mieć różne czynniki. U chorych obserwuje się zmiany we włóknach kolagenowych, które jak zostało wcześniej wspomniane, wchodzą w skład guzków krwawniczych. Prowadzi to do spadku elastyczności i sprężystości tkanek, oplatających naczynia krwionośne. Zmiany w obrębie włókien kolagenowych zaczynają pojawiać się już w III dekadzie życia. Stopniowa utrata elastyczności guzków krwawniczych skutkuje większą skłonnością do zastoju w nich krwi i wypadaniem hemoroidów poza brzeg odbytu. 

Guzki krwawnicze odbytu mogą się powiększać i ulegać przekrwieniu również w wyniku zaburzonego przepływu krwi przez naczynia krwionośne. W prawidłowych warunkach, krew swobodnie do nich napływa, a następnie odpływa. Przy chorobie hemoroidalnej obserwuje się większy napływ krwi do splotu naczyń. Nie w pełni wydolne ściany naczyń krwionośnych w połączeniu z zaburzonym swobodnym napływem i odpływem krwi skutkują jej zastojem i powiększaniem się guzków krwawniczych.

Dawniej hemoroidy były uważane za konsekwencję nieprawidłowego odżywiania się, spożywania małej ilości błonnika i częstych zaparć. Zaparcia, jeśli są przewlekłe, rzeczywiście prowadzą do długotrwałego nacisku wywieranego na kanał odbytu, który może skutkować uszkodzeniem tkanek otaczających odbyt i przemieszczaniem się guzków krwawniczych. Obecnie uważa się, że zaparcia mogą wpływać na rozwój choroby hemoroidalnej, jednak nie w mniejszym stopniu niż biegunki i nie są one główną przyczyną żylaków odbytu.

Krwawienie z odbytu, ból, świąd i inne dolegliwości będące wynikiem powiększonych guzków krwawniczych, częściej pojawiają się u osób, które przyjmują siedzącą pozycję podczas defekacji (wypróżniania się). Zalecana jest pozycja kuczna, dzięki której uzyskuje się odpowiedni kąt między odbytem a odbytnicą. Pozwala to na bardziej swobodne wydostanie się mas kałowych. Czynnikiem ryzyka rozwoju choroby hemoroidalnej jest również spędzanie dużej ilości czasu w toalecie. Wiele osób będąc w toalecie czyta książkę lub przegląda telefon. Zaleca się ograniczenie czasu pobytu w toalecie do 3-5 minut w ciągu dnia.

Na chorobę hemoroidalną bardziej narażone są osoby, u których dochodzi do wywierania zwiększonego nacisku na naczynia dolnych partii ciała. Oprócz wymienionych już zaparć, biegunek, przyjmowania pozycji siedzącej podczas wypróżniania i spędzania sporej ilości czasu  w toalecie, czynnikami ryzyka są też:

• nadmierna masa ciała,
• siedzący tryb życia,
• ciąża,
• ćwiczenia fizyczne z dużym obciążeniem, wymagające wstrzymywania oddechu,
• nieprawidłowe nawyki żywieniowe - m.in. przyjmowanie zbyt małej ilości płynów i błonnika.

Jak złagodzić objawy hemoroidów?

Objawy hemoroidów można łagodzić przy pomocy doustnych leków wzmacniających naczynia krwionośne oraz preparatów miejscowych w formie czopków i maści, które mogą przynieść ulgę przy bólu, swędzeniu, pieczeniu okolic odbytu. Przy zastosowaniu takiego leczenia, do nawrotów dochodzi w 10-50% przypadków w ciągu kolejnych 5 lat. Hemoroidy mogą nawracać również po przebytych zabiegach chirurgicznych (będących formą leczenia choroby hemoroidalnej). W tych przypadkach, wskaźnik nawrotów jest niższy i wynosi mniej niż 5%.

Metody leczenia hemoroidów

Jak leczyć hemoroidy? Leczenie hemoroidów zależy od stopnia zaawansowania schorzenia i dolegliwości odczuwanych przez pacjenta. Indywidualnie dobiera się leczenie zachowawcze, zabiegowe lub ich połączenie. Ważnym aspektem jest dieta zawierająca właściwe ilości błonnika. Powinna sprzyjać regularnemu wypróżnianiu (bez zaparć), wspierać pasaż jelit, tworzenie się mas kałowych i swobodną defekację. 

W leczeniu hemoroidów o lekkim lub umiarkowanym nasileniu istotne znaczenie ma nawadnianie organizmu i zwiększenie spożycia błonnika. W przypadku pojawienia się bólu, pomocne są również niesteroidowe leki przeciwzapalne i przeciwbólowe. U części pacjentów lekarz może zalecić małoinwazyjne zabiegi, takie jak skleroterapia czy ligatura gumkowa, a u innych konieczne może okazać się chirurgiczne usunięcie hemoroidów. 

Leczenie hemoroidów - przegląd preparatów doustnych

Jak leczyć hemoroidy zewnętrzne i wewnętrzne? Część osób może być zdziwiona faktem, że hemoroidy można leczyć preparatami doustnymi. Tabletki są rzadziej stosowanymi środkami na hemoroidy, co może wynikać z przeświadczenia pacjentów o ich nieskuteczności. Nie mniej jednak hemoroidy mają wiele wspólnego z żylakami na nogach. Oba problemy - zarówno żylaki nóg jak i odbytu (tj. hemoroidy) powstają na skutek tych samym problemów krążeniowych. Chodzi tutaj głównie o osłabiony przepływ naczyniowy, większą przepuszczalność naczyń i ryzyko obrzęku, stanu zapalnego oraz wzmożone wykrzepianie w naczyniach.

Jakie doustne leki stosuje się zatem w leczeniu np. krwawiących hemoroidów? Najczęściej wymienia się diosminę, trokserutynę, dobezylan wapnia, ruszczyk kolczasty (myszopłoch), kasztanowiec i escynę - uszczelniają one naczynia ograniczając ryzyko krwawienia z hemoroidów. Efekt ich działania nie jest jednak natychmiastowy. Ziołowe tabletki na hemoroidy stosuje się w określonym schemacie - zależnie od substancji. Przykładowo w fazie zaostrzeń przez pierwsze dni przyjmuje się większe dawki leku. Okres stosowania wynosi od 1 do kilku lub kilkunastu tygodni. Poniżej pokrótce omówimy doustne leki na hemoroidy i najczęściej występujące w nich składniki.

Diosmina na hemoroidy

Jak stosuje się diosminę w hemoroidach? W stanie zaostrzenia dawka początkowa to 3 gramy na dobę w dawkach podzielonych tj. 3 razy dziennie po 1000 mg diosminy przez pierwsze 4 dni. Kolejno dawka ulega redukcji do 2 gramów - 2 razy dziennie po 1000 mg przez kolejne 3 dni. Powyższy schemat zamyka się zatem w 7 dniach. Diosmina jest na ogół dobrze tolerowana, nie ma szczególnych przeciwwskazań, ani nie wchodzi w interakcje z innymi lekami. Jak działa diosmina na hemoroidy? Wspiera napięcie naczyń żylnych, wywiera działanie ochronne i zwiększa szczelność naczyń. Sięgając do badań klinicznych - diosmina wykazuje korzystny efekt w przypadku kruchości naczyń, co jest nie bez znaczenia dla proktologii i flebologii.

Trokserutyna w chorobie hemoroidalnej

Trokserutyna chemicznie jest pochodną rutyny wskazaną do leczenia niewydolności żylnej nóg. W dalszych wskazaniach wymienia się ją również lek na hemoroidy. Jak dawkuje się trokserutynę przy żylakach odbytu? Jest to zwykle przedział 800-1200 mg na dobę w dawkach podzielonych. Obecnie na rynku aptecznym dostępne są leki z trokserutyną w dawce 200 i 300 mg. Należą one do preparatów dobrze tolerowanych przez pacjentów. Trokserutynę w hemoroidach stosuje się zwykle kilka tygodni, zatem dłużej niż diosminę. Na czym polega jej działanie w chorobie hemoroidalnej? Uszczelnia naczynia, chroni przed ich pękaniem, zwiększa tonus naczyń żylnych. Na tle diosminy wyróżnia ją to, że w większych dawkach działa antyagregacyjnie i antyoksydacyjnie, co ma znaczenie dla przepływu krwi w przebiegu żylaków nóg i odbytu.

 Dobezylan wapnia na żylaki odbytu

Dobezylan wapnia jest lekiem dostępnym bez recepty do stosowania po pierwsze przy żylakach kończyn dolnych, po drugie przy żylakach odbytu. Tabletki z dobezylanem stosuje się najczęściej 2 razy dziennie po 250 lub 500 mg w dawce jednorazowej. Dobezylan wspiera elastyczność naczyń i ogranicza ich przepuszczalność (jak zdecydowana większość leków flebotropowych). Podobnie jak trokserutyna działa też antyagregacyjnie. Jest to bardzo korzystna właściwość ze względu na spadek lepkości krwi, ograniczenie tworzenia się zakrzepów i zastoju żylnego. Okres leczenia może trwać kilka tygodni.

Ruszczyk (myszopłoch) kolczasty na hemoroidy

Wyciąg pozyskiwany z ruszczyka kolczastego stosowany jest przede wszystkich w żylakach nóg i pomocniczo w hemoroidach. W tym drugim przypadku jego stosowanie ogranicza się do 4-5 kapsułek na dobę podzielonych na dawkę poranną i wieczorną. Okres leczenia trwa tydzień. W tym czasie ruszczyk działa ochronnie na naczynia, a wpływając na mięśniówkę naczyń żylnych wspiera ich napięcie.

Kasztanowiec i escyna na hemoroidy

Leki z kasztanowcem pospolitym zawierają cenny składnik jakim jest escyna. Tradycyjne zastosowanie kasztanowca w lecznictwie to niewydolność żylna kończyn dolnych. Jest wykorzystywany również w leczeniu hemoroidów. Jak stosuje się leki z escyną? Najczęściej 2-3 razy dziennie po 40 mg. Kasztanowiec i escyna wykazują działanie przeciwzapalne i przeciwobrzękowe. Jak większość doustnych środków na hemoroidy uszczelniają naczynia i poprawiają przepływ krwi.

Kora sosny nadmorskiej

Nieco mniej znanym surowcem stosowanym w leczeniu hemoroidów jest wyciąg z kory sosny nadmorskiej. Zawiera związki (procyjanidyny), które w jednym z badań okazały się skuteczne w łagodzeniu ostrych objawów hemoroidów zewnętrznych. We wspomnianym badaniu wykorzystano doustne i miejscowe działanie rośliny. W obu przypadkach krwawienie z hemoroidów ustąpiło, a objawy były mniejsze lub ustąpiły całkowicie. Minusem jest z pewnością to, że wchodzi ona w interakcje z wieloma lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwcukrzycowymi. Produkty na bazie wyciągu z kory sosny nadmorskiej stosuje się 2 razy dziennie po 50 / 100 mg.

Leczenie hemoroidów - przegląd preparatów miejscowych

W łagodzeniu objawów hemoroidów i szybkim uśmierzaniu dolegliwości bólowych skuteczne są leki miejscowe, takie jak czopki, maści i kremy na hemoroidy. Co można znaleźć w składzie tego typu preparatów? W większości z nich znajduje się substancja znieczulająca miejscowo. Może być nią lidokaina, benzokaina, rzadziej cynchokaina. Jeśli występuje silny ból, krem lub czopki na hemoroidy z lidokainą szybko go zniosą (ulga zwykle występuje po kilku minutach). Kolejna grupa składników często spotykanych w lekach na hemoroidy podawanych per rectum to substancje ściągające. Zaliczamy do nich garbniki (tanina, galusan), tlenek cynku / siarczan cynku i balsam peruwiański. Związki te przyspieszają gojenie się śluzówki, działają również przeciwzapalnie. Wiele z nich tworzy warstwę ochronną, która wspiera regenerację okolic odbytu.

W nielicznych preparatach na hemoroidy spotyka się również hydrokortyzon - jest silnym środkiem przeciwzapalnym. W obrocie aptecznym dostępne są czopki na hemoroidy z antybiotykiem bez recepty - konkretnie z neomycyną. Stosuje się je w przypadku ostrych i przewlekłych stanów zapalnych odbytu, w zaawansowanych hemoroidach czy szczelinie odbytu. Ostatnią grupą związków są środki uszczelniające naczynia jak tribenozyd, kasztanowiec (oprócz, że jest dostępny doustnie występuje np. w maści) i eskulina.  

Nasiadówki w leczeniu żylaków odbytu

W leczeniu choroby hemoroidalnej od dawna wykorzystuje się ziołowe nasiadówki. Można sięgnać po gotowe mieszanki ziół do nasiadówek, które zawierają np. kasztanowiec, babkę lancetowatą, rumianek, oczar wirginijski, krwawnik, arnikę. Wymienione rośliny znane są ze swoich właściwości przeciwzapalnych, ściągających, przeciwbakteryjnych (lub wzajemnie uzupełniają się w nich). Jak przygotowuje się nasiadówki? Zwykle potrzebne są 2-3 litry wrzącej wody, kilka torebek ziół (6 lub więcej) lub odpowiednią (podaną przez producenta na opakowaniu) ilość ziół sypkich. Ziołowe napary to skuteczny domowy sposób na hemoroidy, który stanowi uzupełnienie leczenia podstawowego, jakim są np. leki doustne na żylaki odbytu oraz leki w formie czopków i maści. 

Sztyft krioterapeutyczny na hemoroidy

W łagodzeniu dolegliwości związanych z powiększonymi guzkami zewnętrznymi lub wewnętrznymi zastosowanie znajduje też sztyft krioterapeutyczny. To produkt wielokrotnego użytku, który wykorzystuje zimno do łagodzenia bólu, redukcji stanu zapalnego i pieczenia, a także ograniczenia krwawienia i obkurczenia naczyń okołoodbytniczych. Jest wykonany z obojętnego i hipoalergicznego materiału. Korzysta się z niego zwykle przez kilka minut dwa razy dziennie przez okres co najmniej 14 dni.

Hemoroidy - leczenie domowe

O czym warto pamiętać lecząc chorobę hemoroidalną? Ważne i istotne są:

• dobór miękkiego papieru toaletowego, który powinien jak najmniej drażnić wrażliwą okolicę odbytu,
• nawyki toaletowe - głównie chodzi o unikanie długotrwałego siedzenia na toalecie i silnego parcia na stolec podczas wypróżniania. Dobre nawyki toaletowe nie tylko wspomagają leczenie, ale też stanowią ważny element profilaktyki choroby hemoroidalnej,
• unikanie dźwigania ciężkich przedmiotów (duży wysiłek może prowadzić do wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej, przez co sprzyja powstawaniu hemoroidów),
• przygotowywanie potraw - warto unikać ostrych przypraw,
• higiena okolic odbytu - pomocne są środki jak nawilżane chusteczki do stosowania po każdym oddaniu stolca.

Guzek przy odbycie - wizyta u lekarza

Wiedząc, jak wyglądają hemoroidy i jakie mogą powodować objawy, pacjenci często sami diagnozują u siebie chorobę hemoroidalną i sięgają po preparaty na hemoroidy bez recepty. Krwawiące hemoroidy powodujące ból i swędzenie są dla wielu chorych wstydliwym problemem. W związku z tym odwlekają oni wizytę u lekarza i próbują leczyć się sami. Należy jednak mieć na uwadze, że taka samodzielna diagnoza obarczona jest wysokim ryzykiem błędu. Jak zostało przytoczone we wcześniej części artykułu, bardzo często jest ona nieprawidłowa. 

Zdiagnozowanie choroby hemoroidalnej jest możliwe po przeprowadzeniu przez lekarza wywiadu i wykonaniu badania proktologicznego. Wizyta u lekarza jest konieczna, jeśli:

• pojawiła się krew w stolcu - choć najczęstszą jej przyczyną rzeczywiście jest choroba hemoroidalna, może mieć też inne źródła (jedną z poważniejszych przyczyn jest rak jelita grubego). Z tego powodu każde, nawet niewielkie krwawienie z odbytu zawsze wymaga konsultacji z lekarzem,
• widać krew na papierze toaletowym lub na bieliźnie,
• hemoroidy wypadają podczas defekacji i wymagają ręcznego odprowadzenia lub nie da się ich z powrotem umieścić w odbycie,
• dolegliwości są bardzo nasilone i zaburzają komfort życia.

Hemoroidy zewnętrzne, hemoroidy wewnętrzne - objawy choroby mogą nawracać. Przyczyną nawrotów są te same czynniki, które pierwotnie powodują powiększanie się i pękanie guzków krwawniczych. Aby zapobiegać ponownemu pojawieniu się choroby hemoroidalnej, a także leczyć hemoroidy na ich początkowym etapie rozwoju, można stosować leki na żylaki z wyciągiem z ruszyczka (np. Cyclo 3 Fort) lub zmikronizowaną diosminą (np. Diosminex Max, Diohespan Max), które uszczelniają naczynia krwionośne, redukują swędzenie i zmniejszają ryzyko krwawienia. Lekarz może zalecić również metody zabiegowe, które pozwalają pozbyć się dolegliwości wywoływanych przez hemoroidy.